Pokiston harbiy rahbariyati AQShning yosh drone ishlab chiqaruvchi Powerus kompaniyasi bilan hamkorlikni yo'lga qo'ydi. 16-sentabr kuni kompaniya delegatsiyasi Ravalpindi shahridagi harbiy shtabda Pokiston armiyasi bosh qo'mondoni, feldmarshal Asim Munir tomonidan qabul qilindi. Bir kun o'tib, Powerus Pokiston Mudofaa vazirligidan uchuvchisiz uchish apparatlari uchun "cheklangan xarid buyurtmasi" olganini va Pokiston mudofaa rasmiylari bilan alohida anglashuv memorandumi (MoU) imzolaganini e'lon qildi.
Biroq, bu kelishuv bir qator jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda. Ma'lum bo'lishicha, bundan uch oy avval o'sha kompaniya Hindistonning mudofaa ishlab chiqaruvchisiga o'zining dron tutib oluvchi texnologiyasini Hindistonda ishlab chiqarish va sotish uchun eksklyuziv huquq bergan. Bundan tashqari, Powerus asoschilaridan biri Isroil harbiy faxriysi hisoblanadi. Pokiston Isroilni tan olmaydi va uni G'azoda genotsid sodir etishda ayblaydi.
Tahlilchilar Pokiston o'zi dron ishlab chiqaradigan va Xitoy hamda Turkiyadan sotib oladigan bo'lsa, nega bir yil avval tashkil etilgan, Isroil bilan aloqalari bo'lgan va Hindistonga ham dron sotadigan kompaniyaga murojaat qilganini so'ramoqda. Quwa Group asoschisi Bilol Xon Al Jazeeraga bergan intervyusida: "Pokiston texnik jihatdan Powerus ko'rsatgan dronlarning har birini ishlab chiqaradi yoki ishlab chiqarishga qodir. Powerus uzoq muddatda qanday rol o'ynashi noaniq", dedi.
Pokiston harbiy matbuot bo'limi (ISPR) uchrashuv haqidagi bayonotida tomonlar mudofaa xaridlari, ishlab chiqarish va salohiyatni oshirish bo'yicha hamkorlikni muhokama qilganini ma'lum qildi, ammo memorandum haqida gapirmadi. Powerus vakili esa MoU Pokiston armiyasi bilan imzolanganini, xarid buyurtmasi esa Mudofaa vazirligi tomonidan berilganini tasdiqladi. Kompaniya bayonotida memorandum qat'iy kelishuv emasligi, hech qanday xarid majburiyatini yuklamasligi va AQSh qonunlari hamda hukumat ruxsatlariga bo'ysunishini ta'kidladi.
Powerus 2025-yilda tashkil etilgan bo'lib, Florida shtatida joylashgan. U AQShning Nasdaq birjasida ro'yxatga olingan Aureus Greenway Holdings kompaniyasi bilan qo'shilish arafasida. Prezident Donald Trampning o'g'illari Donald Tramp Jr va Erik Tramp American Ventures nomli vositachi orqali Powerusga sarmoya kiritgan. Qo'shilgan kompaniyada ularning 9,9 foiz ulushi bo'lishi kutilmoqda. Trampning o'g'illari kompaniya faoliyatida hech qanday rol o'ynamasligini va Pokiston kelishuvlaridan oldin xabardor emasligini bildirgan.
Powerus oyiga 3000 ga yaqin tutib oluvchi dron ishlab chiqaradi va o'tgan oy AQSh Harbiy-havo kuchlari bilan 90 million dollargacha bo'lgan shartnoma imzolagan. Kompaniyaning Pokistondagi kelishuvi uning Janubiy Osiyodagi birinchi shartnomasi emas: bundan oldin u Hindistonga Guardian-1 texnologiyasini ishlab chiqarish va sotish uchun eksklyuziv litsenziya bergan edi. Bu Pokiston uchun xavotirli, chunki Hindiston uning raqibi va o'tgan yil may oyida ular o'rtasida qisqa muddatli urush bo'lib o'tgan, unda ikkala tomon ham dronlardan foydalangan.
Pokiston mudofaa tahlilchisi (ismi oshkor qilinmagan) Pokiston rejalashtiruvchilari Hindiston bilan kelishuvdan xabardor bo'lgan bo'lishi mumkinligini aytdi. U Siachen muzligi mojarosi oldidan 1983-yilda Pokiston Londonlik yetkazib beruvchidan yuqori tog' sharoitlari uchun jihozlar buyurtma qilganini, ammo o'sha firma Hindiston armiyasiga ham jihoz yetkazib berganini va keyinchalik Hindiston buni bilib, 1984-yilda "Meghdoot" operatsiyasini o'tkazganini esladi. Hozirgi holatda ham xuddi shunday xavf mavjud.
Powerus rahbariyatining Isroil bilan aloqalari ham tashvish uyg'otmoqda. Kompaniya asoschilaridan biri Ziv Marom Isroil harbiy faxriysi bo'lib, u Kaizen Aerospace kompaniyasiga asos solgan, hozir u Powerusning sho'ba korxonasi. Yana bir yuqori lavozimli xodim Jastin Gans 2018-2019-yillarda Isroilning Elbit Systems kompaniyasining AQSh bo'limida vitse-prezident bo'lgan. Pokistonlik nafaqadagi generalning aytishicha, bunday ma'lumotlar odatda tekshiruv paytida e'tiborga olinadi, ammo bu siyosiy memorandum bo'lgani uchun hal qiluvchi omil bo'lmagan bo'lishi mumkin.
Tahlilchilar Pokistonning asosiy maqsadi zamonaviy dron texnologiyalarini olish va mahalliy ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish ekanligini ta'kidlamoqda. Pokiston allaqachon Turkiyaning Bayraktar TB2 va Akinci, Xitoyning Wing Loong II va o'zi ishlab chiqargan Shahpar-II dronlariga ega. Xitoy 2021-2025-yillarda Pokiston qurol importining 80 foizini ta'minlagan. Shuningdek, Pokiston Xitoyning HQ-17AE havo mudofaa tizimi va Turkiyaning Korkut zenit quroli hamda Sahin dronlarga qarshi tizimini o'z arsenaliga kiritgan.
Mutaxassislar Powerus bilan kelishuv Pokistonning Xitoy va Turkiya bilan aloqalariga putur yetkazmasligini, ammo bu kelishuvning jiddiyligi kelgusida boshqa xorijiy va mahalliy kompaniyalar bilan shartnomalar imzolanishiga qarab baholanishini ta'kidlamoqda. Pokiston Mudofaa vazirligi kelgusi oylarda shunga o'xshash kelishuvlar tuzadimi yoki bu bir martalik hodisami – bu savolga javob kelajakda oydinlashadi.
Source: www.aljazeera.com