Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu payshanba kuni Birlashgan Millatlar Tashkilotida (BMT) so‘zlagan nutqida G‘azodagi genotsidni va qo‘shnilariga qarshi takroriy hujumlarini oqlashga harakat qildi. O‘nlab davlatlar delegatlari uning nutqidan oldin BMT Bosh Assambleyasi zalidan chiqib ketishdi, bu Isroilning xalqaro miqyosdagi izolyatsiyasini yaqqol ko‘rsatdi.
Netanyaxu asosan o‘z saylovchilariga qaratilgan nutq so‘zladi — bir oydan so‘ng bo‘lib o‘tadigan va uni hokimiyatdan chetlatishi mumkin bo‘lgan muhim parlament saylovlari oldidan. Bu ko‘plab isroilliklar, xususan, o‘z davlatiga qilingan tanqidlardan g‘azablanganlar eshitishni istagan gaplar edi.
G‘azo haqida gapirar ekan, Netanyaxu Isroil “genotsidning aksini” qilganini da’vo qildi — 73 mingdan ortiq falastinlikning o‘ldirilishi, G‘azoning katta qismi vayron qilinishi va isroillik siyosatchilarning ommaviy qirg‘in hamda aholini quvib chiqarishga chaqiruvlariga qaramay. G‘arbiy Sohilda esa u G‘arb davlatlarining isroil ishg‘oli noqonuniy degan ayblovlarini rad etib, Buyuk Britaniya va Fransiyaning tarixan mustamlakachi hududlariga ishora qildi.
Bundan tashqari, oshkora tanqidlarga qaramay, Netanyaxu delegatlari zalni tark etgan ko‘plab yetakchilar unga yashirincha “Ironning yadro qurolini yo‘q qilgani” uchun minnatdorchilik bildirganini da’vo qildi. Isroilning harakatlari global jamoatchilik fikrini o‘ziga qarshi burganini tan olish o‘rniga, u aybni boshqalarga ag‘darishga shoshildi.
Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘anni “zolim” deb atagan Netanyaxu, G‘azodagi urushda vositachilik qilishga uringan Qatarni “Al Jazeera kabi zaharli ommaviy axborot vositalarini moliyalashtirishda” aybladi. Isroil 2025-yil sentabrida Qatar poytaxti Dohaga hujum qilgan, keyin AQSh prezidenti Donald Trampning talabi bilan kechirim so‘rashga majbur bo‘lgan edi. Hatto mezbon shahar meri ham hujumdan chetda qolmadi: Netanyaxu Nyu-York meri Zohran Mamdanini antisemit deb atab, BMT binosi oldida uning kelishiga qarshi ko‘plab yahudiy guruhlari norozilik bildirayotganiga qaramay, Nyu-Yorkda yahudiylar “kamsitilayotganini” da’vo qildi.
Vashingtondagi Qatar elchixonasi missiyasi rahbari o‘rinbosari Hamad AlMufta Netanyaxuning da’volariga javob berib, zaldagi chiqishni eslatdi va o‘z davlatining mintaqaviy vositachi sifatidagi rolini ta’kidladi. “Mintaqaviy va ichki siyosiy notinchlik sharoitida vositachilik kabi qiyin ishni qilayotgan davlatlardan biriga hujum qilish muammoni hal qilmaydi”, dedi u. Turkiya va Mamdani ham Netanyaxuning ayblovlarini qat’iy rad etishdi. Turkiya Prezidenti aloqa bo‘yicha direktori Burhanettin Duran Netanyaxuning so‘zlarini asossiz deb atadi. Uning ta’kidlashicha, bu gaplar Isroilning G‘azodagi hujumlarini yoki Netanyaxuga qarshi Xalqaro Jinoyat Sudi (XJS) ishini yashirishga qodir emas. Mamdani ham Netanyaxuga qarshi G‘azodagi harbiy jinoyatlar uchun berilgan XJS orderini va uning “falastinliklarga qarshi genotsidini oqlashga qaratilgan asossiz yolg‘onlarini” eslatdi.
“Netanyaxuning nutqi o‘z saylov kampaniyasini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan edi”, dedi Isroil xavfsizlik tahlilchisi, London King‘s kollejining katta o‘qituvchisi Ahron Bregman. “Uning tarafdorlari buni juda yaxshi ko‘rishdi. Uni qo‘llab-quvvatlamaydiganlar esa nutqida klassik Netanyaxuni — zo‘r notiq, ammo ketma-ket yolg‘onchi — ko‘rishdi”. Bregmanning so‘zlariga ko‘ra, nutq yolg‘onlarga to‘la edi: “U G‘arbiy Sohildagi ko‘chmanchilar zo‘ravonligini yumshatib, faqat bir necha falastinlik o‘ldirilganini aytdi, aslida esa bu yil u yerda 80 dan ortiq kishi Isroil kuchlari va ko‘chmanchilar tomonidan o‘ldirilgan”. “Dunyo undan va Isroildan yuz o‘girdi. U zaharli, Isroil esa o‘zini pariya davlatga aylantirdi”, deya qo‘shimcha qildi Bregman.
Biroq Netanyaxu xalqaro izolyatsiyaga duch kelgan bo‘lsa-da, Isroil hukumatidagi ittifoqchilari va ba’zi ommaviy axborot vositalari uning nutqining qat’iy ohangini qo‘llab-quvvatlashdi. Nufuzli o‘ng qanot gazetasi “Jerusalem Post” muharriri Zvika Klein Netanyaxuning chiqishini va Isroilni himoya qilishini maqtadi. Boshqa Isroil nashrlari ham Netanyaxuning G‘arbga qilgan ogohlantirishlarini qattiqqo‘l otaning adashgan o‘g‘liga murojaatiga qiyoslashga shoshilishdi. “U ajoyib chiqish qildi”, dedi 1990-yillarda Netanyaxuning yordamchisi bo‘lgan isroillik so‘rovchi Mitchell Barak. Barakning fikricha, nutq zaldagi delegatlarga Isroilning 2023-yildan buyon olib borgan urushlari nafaqat o‘z manfaatlari, balki ittifoqchilari va butun xalqaro hamjamiyat manfaatlari uchun ham olib borilgani taassurotini qoldirishga qaratilgan edi. “Isroilda hech kim Netanyaxuning saylovdagi raqiblaridan birortasi oktyabrda buni qila olishini tasavvur ham qilolmaydi. Buni tasavvur qilib bo‘lmaydi. Ularning hech biri bunchalik hurmatga sazovor bo‘la olmasdi”, dedi u.
Netanyaxuning saylov bazasining katta qismi uning nutqidan taskin topsa-da, nutqning hech bir joyida Isroilning ko‘plab urushlari va genotsidi qanday tugashi haqida ishora yo‘q edi. Uch yil davomida Isroil yetti jabhada kurashganini maqtandi. G‘azoda genotsid olib borar ekan, Isroil Hizbulloh, Yamanning huti isyonchilari, Iron, Iroq va Suriyadagi militsiyalar hamda bosib olingan G‘arbiy Sohildagi falastinliklarga qarshi ham kurash olib bordi. Uning da’vo qilishicha, ularning barchasi Isroilni “Yer yuzidan yo‘q qilish” uchun birlashgan edi. Nutqini yakunlar ekan, Netanyaxu qolgan delegatlarga murojaat qilib, shunday dedi: “Asrlar davomida bizni yo‘q qilishga uringan zulmlar qayta-qayta muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Xudo xohlasa, ular bundan keyin ham muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Agar jasorat to‘plasak, irodamizni mustahkamlasak, biz g‘alaba qozonishda davom etamiz”.
“Bu uning Sparta nutqining takrori edi”, dedi Chatham House katta maslahatchisi Yossi Mekelberg, Netanyaxuning 2025-yil sentabrida Isroilni qadimgi va doimiy qamalda bo‘lgan shahar-davlatga qiyoslashiga ishora qilib. “U faqat o‘zining o‘tmishdagi qahramonligi, harbiy muvaffaqiyatlari va kurashni davom ettirish zarurati haqida takror-takror gapirdi. Bu har bir isroillikni xavotirga solishi kerak”, dedi Mekelberg. “Bu qayerda tugaydi? Javob yo‘q; hatto buning uchun so‘z boyligi ham yo‘q. Isroil rahbarlari mamlakatning ko‘plab urushlariga yechim topa olmasa, o‘shanda har bir isroillik xavotirga tushishi kerak”.
Source: www.aljazeera.com