Efiopiyada Bosh vazir Abiy Ahmadni hokimiyatdan ag‘darishni maqsad qilgan yangi qurolli ittifoq tuzildi. Bu ittifoq mamlakatda o‘nlab yillar davomida takrorlanib kelayotgan naqshning navbatdagi ko‘rinishidir: hokimiyat tinch siyosiy kurash uchun joy qoldirmaydi, shuning uchun o‘zini chetga surilgan deb hisoblaganlar qurolga murojaat qiladi. Ishtirokchilar va ittifoqlar vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi, ammo zo‘ravonlik doimiy bo‘lib qolmoqda.
Oromiya va Amxara mintaqalarida fuqarolar urushi davom etmoqda. Tigrayda Pretoriya kelishuvi to‘liq bajarilmagan. Hukumat markazni nazorat qilish bilan birga isyonchilarga qarshi dronlar va quruqlik kuchlarini qo‘llamoqda. Shu bilan birga, hukumat milliy saylovlar o‘tkazdi va 2021-yilda Milliy muloqot komissiyasini tuzdi, ammo qurolli guruhlar va asosiy muxolifat ishtirok etmadi. Hukumat yirik rivojlanish loyihalarini ham davom ettirmoqda.
20-sentabrda e’lon qilingan Efiopiya xalqlari kuchlari ittifoqi kutilmagan bo‘lmadi. U bir necha oy davomida Eritreya va Sudan harbiy vakillari ishtirokida o‘tkazilgan uchrashuvlardan so‘ng tuzildi. Ittifoqqa Tigray xalq ozodlik fronti (TPLF), Amxara Fano milliy harakati, Oromo ozodlik armiyasi (OLA) va Somali, Afar va Benishangul-Gumuz mintaqalaridan to‘rt harakat kiradi. Maqsad – Abiy Ahmadni hokimiyatdan chetlashtirish va inklyuziv o‘tish davrini o‘rnatish.
Uch kundan so‘ng TPLF kuchlari ANURF bilan birgalikda 2-zonaning bir necha tumanlariga deyarli qarshiliksiz kirdi. ANURF rahbari Ibrohim Usmon Aliyu (Hoji Ibrohim) o‘tgan yili Afar maxsus kuchlari bilan Eritreyaga o‘tgan edi. U Afar xalqiga qilgan murojaatida hozirgi janglar Afar xalqiga emas, balki Prosperity partiyasiga qaratilganligini aytdi. Ularning keyingi nishoni Efiopiyani Jibuti bilan bog‘laydigan muhim magistral bo‘lishi mumkin.
2021-yilda ham shunga o‘xshash ittifoq tuzilgan edi, ammo u tez parchalanib ketdi. Hozirgi ittifoqda Fano ham bor, ular avval federal hukumat tomonida TPLFga qarshi jang qilgan, endi esa Abiyga qarshi kurashmoqda. G‘arbiy Tigray masalasida Fano va TPLF o‘rtasida kelishmovchilik bor. Har bir tashkilot o‘zi vakillik qilayotgan aholining barchasi nomidan gapirmaydi. Harbiy jihatdan bu kuchlar turli mintaqalarda harakat qilib, federal armiyani cho‘zishi mumkin, ammo bir vaqtda jang qilish yagona kampaniya degani emas.
Eritreya ittifoqni qo‘llab-quvvatlayotgani da’vo qilinmoqda, ammo Asmara buni rad etadi. Tashqi yordam alohida guruhlarni kuchaytirishi mumkin, ammo Eritreyaga qaramlik ularni boshqa efiopiyaliklar uchun qabul qilib bo‘lmaydigan qilishi mumkin. Hozir uchta yo‘l ko‘rinadi: uzoq davom etadigan notekis mojaro, ittifoqning parchalanishi yoki federal harbiy qismlarning ommaviy o‘tishi va isyonchilarning muvofiqlashtirilgan hujumi. Hatto isyonchilar g‘alaba qozonsa ham, bu konstitutsiyaga zid hukumat almashinuvi bo‘ladi va Afrika Ittifoqi qoidalariga ko‘ra mintaqaviy qarshilikka uchraydi. Abiyni ag‘darish yer, qo‘mondonlik va konstitutsiyaviy hokimiyat masalalarini hal qilmaydi. G‘alaba yana bir fuqarolar urushini boshlashi mumkin.
Source: www.aljazeera.com