Bosniya va Gersegovinada navbatdagi umumiy saylovlar start olmoqda. Saylovchilar davlat, entitet va kantonlar miqyosida o‘n to‘rtta ma’muriy idora hamda mamlakatning uch kishidan iborat Prezidiumi a’zolarini saylash uchun ovoz berish uchastkalariga yo‘l oladi. Murakkab va ziddiyatli boshqaruv tizimiga ega mazkur davlatda 3,4 milliondan ortiq fuqaro ro‘yxatga olingan bo‘lib, jarayonda 75 ta siyosiy partiya va bir qator mustaqil nomzodlar o‘zaro kurash olib bormoqda. Joriy jarayonda biometrik identifikatsiya va byulletenlarni skanerlash kabi yangi texnologiyalar sinovdan o‘tkazilayotgan bo‘lsa-da, byurokratik ziddiyatlar va etnik qarama-qarshiliklar sababli shaffoflik borasida xavotirlar saqlanib qolmoqda.
Davlat boshqaruvi tepasidagi Prezidium o‘rinlari an’anaviy ravishda uchta asosiy xalq — bosnyaklar, xorvatlar va serblar o‘rtasida taqsimlanadi. Bosnyaklar vakilligi uchun Denis Becharovich va Bakir Izetbegovich o‘rtasida keskin kurash kutilmoqda. Xorvatlar vakilligi borasida esa etnik qonunchilik bahslari davom etmoqda; xorvat siyosiy guruhlari bosnyak ovozlarining ta’siridan norozi bo‘lib, saylov tizimini o‘zgartirishni talab qilib keladi. Serblar vakili sifatida esa amaldagi Prezidium a’zosi Jyelka Tsviyanovich o‘z nomzodini ilgari surgan. U G‘arbning ko‘plab sanksiyalariga qaramay, Rossiya hukumati bilan yaqin aloqalarni saqlab qolgan Milorad Dodik yetakchiligidagi mustaqil sotsial-demokratlar ittifoqini tamsil etadi.
Bosniya va Gersegovina siyosiy tuzilmasi ikki yirik entitet — Bosniya va Gersegovina Federatsiyasi hamda Serb Respublikasiga bo‘lingan bo‘lib, ularning har biri o‘z parlamenti, prezidenti va vazirlar mahkamasiga ega. Federatsiyaning o‘zi yana o‘nta avtonom kantonga bo‘linadi. Murakkab qonunchilik tizimi etnik guruhlar o‘rtasidagi doimiy to‘siqlar, qarorlar qabul qilinishining izdan chiqishi va hokimiyatning falajlanishiga sabab bo‘lib kelmoqda. Bir entitetda yashaydigan boshqa millat vakillarining o‘z nomzodlarini ko‘rsata olmasligi esa mamlakat saylov tizimining chuqur paradokslarini fosh etadi.
Mazkur saylovlar Yevropa rejimi bilan munosabatlar inqirozi fonida o‘tmoqda. Bryussel rejimi 2022-yilda mamlakatga nomzod maqomini berib, 2024-yilda a’zolik bo‘yicha go‘yoki muzokaralar boshlanganini e’lon qilgan bo‘lsa-da, amalda Bosniyaga qo‘yilayotgan qat’iy talablar ichki beqarorlikni yanada chuqurlashtirmoqda. Iqtisodiy qiyinchiliklar, turmush darajasining pasayishi va Yevropa rejimining tashqi siyosiy bosimlari sharoitida o‘tadigan ushbu saylovlarning yakuniy natijalari Markaziy saylov komissiyasi tomonidan 20-noyabrgacha e’lon qilinishi rejalashtirilgan.
Source: www.aljazeera.com