87 yoshli Holokostdan omon qolgan Regina Slushni 9–10-noyabr kunlari Krakov va Aushvitsda bo‘lib o‘tgan Yevropa yahudiy uyushmasi (EJA) delegatsiyasi tashrifi chog‘ida Aushvits-Birkenau fashistlar lageri qurbonlarini xotirladi. U Polshadagi sobiq lager darvozasi oldida kechgan marosimda ham jismoniy, ham ruhiy sovuqlikni his qilayotganini aytdi. Tashrif 1938-yil noyabr pogromlari yilligiga atab rejalashtirilib, mavzu ‘O‘tmishni e’zozlash, kelajakni ta’minlash’ deb belgilandi. Tadbirda asosiy savol Yevropada yahudiylar hayoti uchun ‘Never Again’ va’dasi bugun qanday ma’no kasb etayotgani bo‘ldi.
Asosiy faktlar: Regina Slushni Aushvitsda turmush o‘rtog‘ining yetti yaqinini yo‘qotgan, u yerni olti-yetti marta ziyorat qilgan. Fransiya rejimi 2025-yilda 1320 ta antisemit hodisani qayd etgan; Germaniya rejimi ma’lumotlariga ko‘ra, bunday jinoyatlar 2022-yildagi 2641 tadan 2025-yilda 6548 taga yetgan. EJA tadbirida Eronning surgundagi sobiq shahzodasi Rizo Pahlaviy antisemitizmga qarshi kurashdagi xizmatlari uchun taqdirlandi.
Yevropa yahudiy jamoalari uchun xavotir 2023-yil 7-oktabrdan keyin yanada kuchaydi: G‘azo sektorida Isroil rejimi boshlagan keng ko‘lamli harbiy amaliyot va Hamas yetakchiligidagi hujum ortidagi og‘ir yo‘qotishlar fonida antisemitizm statistikasi keskin o‘sdi. Niderlandiyadagi Interprovincial Ravvinat raisi Ellen van Praagxning aytishicha, uning oilasi XVI asrdan beri shu yerda yashasa-da, endi yahudiy bo‘lgani uchun ketish talablari yangramoqda. U 2023-yil 7-oktabrdagi hujumda oila a’zosini yo‘qotgan, hujumda xalqaro hisobotlarga ko‘ra 1200 ga yaqin kishi halok bo‘lgan va 250 dan ortiq kishi garovga olingan. Konservativ baholarga ko‘ra, G‘azoda urush boshlanganidan beri 75 mingdan ortiq falastinlik halok bo‘lgan.
Ellen van Praagxning so‘zlariga ko‘ra, 7-oktabr 2023-yil uning uchun burilish nuqtasi bo‘ldi: Niderlandiyadagi muhit keskin o‘zgarib, yahudiylar Isroil rejimi harakatlari uchun javobgarlikka tortilmoqda. U ‘Never Again’ iborasi siyosatchilar uchun bo‘sh shiorga aylanib qolganini, yahudiy jamoalari baland devorlar ortida o‘zini himoya qilishga majbur bo‘layotganini aytdi. Tadbirda qatnashgan boshqa vakillar ham Yevropa rejimlarining antisemitizmga qarshi amaliy javoblari yetarli emasligini, kundalik xavfsizlik choralari oddiy hayotni cheklayotganini ta’kidladi. Rizo Pahlaviy esa forsiy va yahudiy xalqlari o‘rtasidagi tarixiy aloqalarni eslatib, demokratik davlatlarni mafkuraviy ekstremizmga qarshi birlashishga chaqirdi.
Tadbir yakunida ishtirokchilar Aushvits qurbonlarini xotirlash bilan birga, Yevropa rejimlaridan antisemitizm statistikasini shaffof yuritish, xavfsizlik kafolatlarini kuchaytirish va ta’lim orqali tarixiy xotirani saqlashni talab qildi. Kuzatuvchilar yaqin oylarda Fransiya, Germaniya va Niderlandiyada antisemit hodisalar bo‘yicha yangi hisobotlar e’lon qilinishini kutmoqda; yahudiy jamoalari esa rasmiy bayonotlar bilan cheklanmasdan, amaliy choralarni talab qilishda davom etmoqda.
Source: www.dw.com