O'nlab yillar davomida davom etayotgan xalqaro sanksiyalar Eronning global moliyaviy tizimga kirishini keskin cheklab qo'ydi, bu esa oddiy fuqarolar va tadbirkorlar uchun transchegaraviy to'lovlarni amalga oshirishni mushkullashtirdi. Vashington va Tel-Avivning Eron bo'yicha olib borayotgan harakatlari ushbu bosimni yanada kuchaytirgani iddao qilinmoqda. An'anaviy bank xizmatlaridan foydalana olmagan ko'plab eronliklar chet eldan tovarlar va xizmatlar uchun haq to'lashning muqobil usullarini qidirishga majbur bo'lmoqda.
Muqobil moliyaviy kanallardan biri bu transchegaraviy faoliyat yurituvchi valyuta ayirboshlash tarmoqlari hisoblanadi. Ushbu norasmiy tizim Erondagi mahalliy valyutaga ehtiyoji bor shaxslarni chet elda xorijiy valyutaga muhtoj bo'lganlar bilan bog'laydi. Shuningdek, vositachi firmalar ham mijozning topshirig'iga ko'ra xorijiy yetkazib beruvchilarga chet eldagi mablag'lar hisobidan to'lovlarni amalga oshiradi, biroq bu kabi sxemalar yuqori komissiya va xavf-xatarlarga ega.
Germaniyadagi eronlik IT-menejer Rezaning so'zlariga ko'ra, bunday bitimlar hech qanday huquqiy kafolatlarsiz, butunlay o'zaro ishonchga asoslanadi va istalgan tomon pulni yo'qotib qo'yishi mumkin. Eronlik savdo eksperti Ashkan Bahromiyning ta'kidlashicha, norasmiy tizimlar mablag'larning yo'qolishi, firibgarlik va yuqori xarajatlar xavfini keltirib chiqaradi. Fors ko'rfazi davlatlaridagi geosiyosiy shoklar va harbiy harakatlar esa bu tarmoqlarning barqarorligiga jiddiy putur yetkazmoqda.
Raqamli aktivlar va kriptovalyutalar an'anaviy banklarga qaram bo'lmasdan mablag' o'tkazish imkoniyatini taqdim etganiga qaram May, ular ham sanksiyalardan to'liq qochib qutula olmadi. Joriy yilda AQSh Moliya vazirligining Xorijiy aktivlarni nazorat qilish boshqarmasi (OFAC) Nobitex, Wallex, Bitpin va Ramzinex kabi bir nechta yirik Eron kriptobirjalariga nisbatan sanksiyalar joriy qildi. Eron FinTex assotsiatsiyasi rahbari Alirizo Yoqubiy kriptotransaksiyalar kuzatib borilishini va bu orqali hamyonlar bloklanishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Import qiluvchi tadbirkorlar uchun faqat to'lovni amalga oshirish emas, balki logistika muammolari ham og'ir yuk bo'lib turibdi. AQSh dengiz blokadasi va boshqa cheklovlar tufayli yetkazib berish muddati Xitoyning Shanxay portidan 120 kungacha cho'zilib ketdi. Shuning bilan birga, Eron rialining qadrsizlanishi oxirgi besh yil ichida deyarli 90 foizni tashkil etib, aholining xarid qobiliyatini batamom yo'qqa chiqardi va mamlakatdagi iqtisodiy noaniqlikni yanada chuqurlashtirdi.
Source: www.aljazeera.com