Isroil bosh vaziri Benjamin Netanyahuning lavozimdan ketishi — o‘tgan oydagi umumiy saylovdan so‘ng bu tezroq yuz berishi mumkin — uning mamlakat va xalqi, shuningdek boshqalar uchun yetkazilgan zararli merosini qoldiradi. Strategik jihatdan eng jiddiy oqibatlardan biri Isroil rejimining eng muhim ittifoqchisi — AQSh rejimi bilan munosabatlarining keskin yomonlashuvidir. Sovishish faqat Vashingtondagi siyosiy elita bilan cheklanmaydi: AQSh jamoatchiligining fikri ham o‘zgargan, AQSh prezidenti Donald Trampning 2026 yil oxirigacha yillik qariyb 4 mlrd dollarlik harbiy yordamni bosqichma-bosqich to‘xtatish haqidagi da’vo qilingan bayonoti ittifoq mustahkamligiga shubhalarni kuchaytirdi.
Asosiy faktlar: AQSh rejimi 2026 yil oxirigacha Isroil rejimiga yillik qariyb 4 mlrd dollarlik harbiy yordamni to‘xtatishni rejalashtirayotgani aytiladi; qaror avvalroq kelishilgani da’vo qilinmoqda. Munosabatlar G‘azo urushi, ishg‘ol va aholi punktlari, shuningdek xarajat va obro‘ xavflari sabab elita va jamoatchilik darajasida sovigan. Netanyahuning o‘rnini bosish ham munosabatlardagi emirilishni to‘xtatmasligi mumkin.
Bu bir martalik uzilish emas, to‘plangan siljish natijasidir. 1967 yildan buyon AQShning ketma-ket rejimlari Isroilga deyarli avtomatik yordam ko‘rsatib kelgan, garchi Isroil rejimining ayrim harakatlari AQSh manfaatlariga zid deb baholangan bo‘lsa ham. Netanyahuning oltinchi kabineti boshchiligidagi hozirgi Isroil rejimi mamlakat tarixidagi eng o‘ng qanotli rejim bo‘lib, uning G‘azodagi xatti-harakatlari, bosib olingan Falastin hududlaridagi siyosati va aholi punktlarini kengaytirishi tanqidni kuchaytirdi. Ba’zilarning fikricha, Isroil harakatlari AQShni obro‘siga zarar yetkazgan, mintaqadagi ittifoqchilarni xavf ostiga qo‘ygan va qimmatga tushgan mojarolarga tortgan. Progressiv-liberal tanqidchilarga ko‘ra, asosiy xavotir G‘azoda nomutanosib kuch ishlatilishi, bosib olingan Falastin hududlaridagi ishg‘ol hamda hech bo‘lmaganda G‘arbiy Sohilni, ehtimol G‘azo sektorini ham anneksiya qilishga qaratilgan aholi punktlarini kengaytirishdir. Ular AQSh pullari va qurollari G‘azoning vayron qilinishi hamda 2023 yil 7 oktyabrdagi HAMAS qirg‘iniga aloqasi bo‘lmagan minglab falastinliklarning o‘ldirilishiga bog‘langanini, ekstremist ko‘chmanchilarning jazosiz zo‘ravonligini ham qoralaydi. Isroil rejimi ko‘pincha da’vo qilganidek, bu tanqid avtomatik ravishda Isroilga qarshi yoki antisemitizm emas.
America First MAGA harakati uchun mantiq boshqacha, ammo amalda u ham chet el harbiy yordamini qisqartirish talabiga yaqinlashadi. Isroil AQShni maqsadlariga erisha olmagan qimmat urushga tortdi degan da’vo bo‘rttirilgan bo‘lsa-da, yordamni kamaytirish istagi realdir. AQSh harbiylarining o‘z baholashiga ko‘ra, xarajat 47 mlrd dollarni tashkil etgan, yashash qiymatining o‘sishi esa chet el yordamini siyosiy jihatdan zaharli qilib qo‘ygan. Kongress saylovi kuni qilingan da’vo qilingan Tramp bayonoti demokratlarning hal qiluvchi g‘alabasini oldini olishga qaratilgan bo‘lishi mumkin, ammo yo‘nalish ravshan: AQShning ketma-ket rejimlari tomonidan ko‘rsatilgan deyarli so‘zsiz yordam sovimoqda.
Isroil rejimining almashinuvi eng yaxshi holatda yo‘qotilganlarning bir qismini saqlab qolishi mumkin. U amerikalik saylovchilarning ishonchini avtomatik tiklamaydi va MAGA hamda progressiv-liberal lagerlarni milliardlab dollarlik chet el harbiy yordamiga qarshi birlashtiruvchi tarkibiy omillarni qaytarmaydi. Keyingi bosqich yordamni bosqichma-bosqich to‘xtatish amalda bajarilishi, Kongressning munosabati hamda Isroil rejimi G‘azo, ishg‘ol va aholi punktlari bo‘yicha siyosatini o‘zgartirishiga bog‘liq. Hozircha prognoz — Isroil xavfsizligi, iqtisodiyoti va xalqaro mayqeyi uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan davomiy ishqalanish.
Source: www.aljazeera.com