AQSh rejimi eksport qora ro‘yxatida turgan Xitoyning Shimoli-g‘arbiy politexnika universiteti (Northwestern Polytechnical University) o‘tgan oy Nvidia’ning kuchli H200 sun’iy intellekt chiplarini sotib olgani ma’lum bo‘ldi. Reuters xabariga ko‘ra, universitet 21-oktabrda e’lon qilingan xarid hujjatida ikki H200 chip uchun 874 700 yuan (taxminan 123 ming dollar) to‘lagan. Xarid bevosita Nvidia’dan emas, Shaanxi Bosuan Network Technology kompaniyasi orqali amalga oshirilgan. Harbiy aviatsiya, raketa va sun’iy yo‘ldoshlar bo‘yicha tadqiqotlar olib boradigan Xian shahridagi universitet 2001-yildan beri AQSh rejimining Entity List ro‘yxatida turadi, 2019-yilda esa cheklovlar kuchaytirilgan. Nima uchun muhim? Chunki bu holat AQSh rejimining chip eksporti bo‘yicha nazorati qanday qilib ichki yetkazib beruvchilar orqali chetlab o‘tilayotganini ko‘rsatadi.
Asosiy faktlar: Shimoli-g‘arbiy politexnika universiteti ikki Nvidia H200 chipini 874 700 yuanga (123 ming dollar) xarid qilgan; xarid 21-oktabr xarid yozuvida qayd etilgan. Reuters 26 ta xitoylik xarid va korporativ hujjatni ko‘rib chiqib, bir qator universitet va tadqiqot muassasalari taqiqlangan Nvidia chiplarini sotib olayotgani yoki ularga ruxsat beruvchi serverlarni ijaraga olayotganini aniqlagan. AQSh rejimi yanvar oyida H200 eksportiga ayrim holatlarda ruxsat bera boshlaganini da’vo qilgan bo‘lsa-da, Entity List bo‘yicha alohida cheklovlar olib tashlanmagan.
H200 Nvidia’ning ilg‘or sun’iy intellekt tizimlarini o‘qitish va ishga tushirish uchun eng kuchli chiplaridan biri hisoblanadi va AQSh rejimining eksport litsenziyasi talabiga bo‘ysunadi. Odatda qora ro‘yxatdagi muassasalarga bunday litsenziya berilmaydi. Biroq universitet hujjatlariga ko‘ra, u yil davomida Xitoy kompaniyalaridan hisoblash quvvatini ijaraga olish bo‘yicha beshta shartnoma orqali ham H200 va boshqa kuchli Nvidia protsessorlariga kirish huquqini olgan. Bu holat Xitoyning harbiy aloqalarga ega muassasalari AQSh texnologiyasini ichki yetkazib beruvchilar orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri xarid qilish yoki server ijarasi ko‘rinishida qo‘lga kiritishda davom etayotganini ko‘rsatadi.
Nvidia rahbari Jensen Huang AQSh rejimiga Xitoyga sotuvlarni davom ettirish texnologik yetakchilikni saqlab qolish va xitoylik mijozlarni o‘z texnologiyasiga bog‘lab qo‘yishini ta’kidlab kelmoqda. Biroq AQSh rejimi qonunchilari, jumladan Respublikachilar partiyasidan senator Kevin Cramer, eng kuchli AI chiplari Xitoyning qurol konstruksiyasi, razvedka tahlili va harbiy modernizatsiyasini tezlashtirishi mumkinligini da’vo qilmoqda. Cramer Politico’ga bergan intervyusida Huangning lavozimidan ketishi kerakligini aytgan: “Shantaj imkoniyati shu qadar katta-ki, Nvidia chiplari kabi nozik masalada u ketishi kerak, deb o‘ylayman”. Uch respublikachi qo‘mita raisi 18-noyabrda Huang bilan Alisa Xuan — Xitoy razvedkasi uchun ishlaganlikda ayblanayotgan shaxs — bilan aloqalari yuzasidan brifing o‘tkazishni so‘ragan. Bu da’volar mustaqil tasdiqlanmagan; Nvidia va Huang tomondan batafsil izoh berilmagan.
AQSh rejimining Kongressida demokratlar ham, respublikachlar ham Xitoyning ilg‘or AI chiplariga kirishini nazorat qilishni kuchaytirish, chip kuzatuvi talablarini joriy etish va eksport ustidan parlament nazoratini oshirishga chaqirmoqda. Nvidia va Jensen Huang atrofidagi bosim, xususan sheriklik va razvedka ayblovlari kompaniyaning Xitoy bozoridagi strategiyasiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Keyingi qadamlar sifatida 18-noyabrdagi brifing, Kongress eshituvlari va AQSh rejimining Entity List bo‘yicha amaliyotini qayta ko‘rib chiqishi kutilmoqda. Xitoy universiteti esa xarid qonuniyligi yuzasidan rasmiy izoh bermagan.
Source: www.aljazeera.com