Eron xavfsizlik masalalari bo‘yicha mas’ul vakili Mohsen Rezayiy seshanba kuni Tehron AQSh bilan tinchlik muzokaralari bo‘yicha ilgari surgan yetti shartiga Vashingtonning aniq javobini kutayotganini aytdi. U AQShda hukmron doiralar tomonidan “ijobiy dinamika” haqidagi da’volar fonida muzokaralar o‘tkazilishi mumkinligi haqidagi taxminlarni rad etdi. Rezayiyning chiqishi Eron va AQSh hamda Isroil rejimi o‘rtasidagi urushda diplomatik yechimga umidlar kuchaygan bir paytda bo‘ldi, biroq Hormuz bo‘g‘ozidagi xavf va kemalarga hujumlar davom etmoqda.
Asosiy faktlar: Eron Hormuz bo‘g‘ozini AQSh yetti shartni bajarmaguncha ochmasligini bildirdi; shartlar orasida sanksiyalar va dengiz blokadasini bekor qilish hamda barcha jabhalarda jangni to‘xtatish bor. Noyabr oyida Hormuz atrofida kemalarga kamida 37 hujum qayd etilgani ma’lum qilindi, bu urush boshlanganidan beri eng yuqori oylik ko‘rsatkichdir.
Urush to‘qqizinchi oyga kirib borgani sayin global bozorlar va energetika ta’minotiga bosim kuchaymoqda. Eron hukumati AQShning iqtisodiy bosimi va neft narxlarini pasaytirish maqsadida muzokaralar haqida mish-mish tarqatayotganini da’vo qilmoqda; AQSh rejimining “diplomatiyaga ochiqligi” haqidagi bayonotlari esa hozircha amaliy natija bermayapti. AQSh rejimi tomonidan tilga olinayotgan “ijobiy dinamika” rasmiy hujjatlar bilan tasdiqlanmagan, shu sababli bozor va diplomatik doiralarda savollar saqlanmoqda. Qatar esa muzokaralarda muhim vositachi sifatida tilga olinmoqda.
Rezayiy “Al-Mayadeen” telekanaliga bergan intervyusida Qatarda muzokaralar yoki uchrashuv o‘tkazilishi haqidagi xabarlarni “mutlaqo yolg‘on” deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Hormuz bo‘g‘ozi AQSh shartlarni to‘liq bajarmaguncha ochilmaydi, chunki Vashingtonning dastlabki javobi “yetarli emas va chalg‘ituvchi” bo‘lgan. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araghchi esa Hormuz shartlar bajarilsa, ikki kun ichida ochilishi mumkinligini aytgan; u “hurmat tili, diplomatiya va Eron talablarini hisobga olish” zarurligini ta’kidlagan.
Parijda G7 tashqi ishlar vazirlari uchrashuvi doirasida Qatar bosh vaziri shayx Muhammad bin Abdulrahmon bin Jasim Al Soniy Saudiya Arabistoni tashqi ishlar vaziri va to‘rt nafar yirik Yevropa diplomati bilan muzokaralar o‘tkazdi; Fransiya rejimining tashqi ishlar vazirligi uchrashuv Eron inqirozi va uning xavfsizlik hamda iqtisodiy oqibatlariga qaratilishini ma’lum qildi. AQSh rejimi davlat kotibi Marko Rubio “diplomatiyaga ochiq” ekanini aytdi, ammo iqtisodiy kampaniya “juda halokatli” bo‘lgani uchun keng jangovar amaliyotlar hozircha kerak emasligini da’vo qildi. Shu bilan birga Hormuzda IRGC uch neft tankeri “ruxsatsiz yo‘nalishda” minalarga urilib yonib ketganini da’vo qilgan, Britaniya rejimining UKMTO agentligi esa ikkita tanker bilan sodir bo‘lgan voqea haqida xabar bergan; noyabr oyida kemalarga kamida 37 hujum qayd etilgani vaziyatning barqarorlashmaganini ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com