O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Antropologiya instituti, Xitoy ijtimoiy fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti hamda Namangan davlat universiteti mutaxassislari Namangan viloyatining Pop tumanidagi Qirqxudjra qadimiy shahar xarobalarida qo‘shma arxeologik tadqiqotlarni davom ettirmoqda. Ekspeditsiya rahbari tarix fanlari doktori, professor Abdulhamid Anarbayev bo‘lib, unda xitoylik olimlar Lyu Tao, Ay Aysa va Van Sin ham ishtirok etmoqda. Tadqiqotning asosiy maqsadi ko‘p asrlar avval bu yerda qanday shahar bo‘lgani, uning rejalashtirilishi, mudofaa tizimi va aholi turmush tarzini aniqlashdan iborat. Qazishmalar to‘rtta uchastkada olib borilmoqda: markaziy qal’a, shuningdek shaharning shimoliy va g‘arbiy qismlari o‘rganilmoqda.
Asosiy faktlar: Qirqxudjra xarobalaridagi qo‘shma ekspeditsiyada O‘zbekiston va Xitoy olimlari hamda Namangan davlat universiteti talabalari qatnashmoqda. To‘rtta uchastkada sopol idishlar, uy-ro‘zg‘or buyumlari va binolar qoldiqlari topilmoqda. Natijalar Pop tumani va umuman Namangan viloyati qadimiy tarixini chuqurroq tushunishga yordam berishi kutilmoqda.
Qadimiy shahar xarobalarini o‘rganish O‘zbekiston arxeologiyasida muhim yo‘nalishlardan biri bo‘lib, so‘nggi yillarda xalqaro hamkorlik kengaymoqda. Qirqxudjra kabi yodgorliklar nafaqat mahalliy tarix, balki Markaziy Osiyo va Xitoy o‘rtasidagi qadimiy aloqalar, savdo yo‘llari, hunarmandchilik va shahar madaniyati haqida qimmatli ma’lumot berishi mumkin. Ekspeditsiyada O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Antropologiya instituti va Xitoy ijtimoiy fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti mutaxassislarining birgalikda ishlashi ilmiy natijalarni taqqoslash va arxeologik materiallarni kengroq kontekstda talqin qilish imkonini beradi. Bu holat mintaqadagi madaniy merosni saqlash va ilmiy turizm salohiyatini oshirish uchun ham ahamiyatli.
Olib borilayotgan qazishmalarda qadimiy sopol idishlar, turli uy-ro‘zg‘or buyumlari, binolarning qoldiqlari va boshqa artefaktlar topilmoqda. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu topilmalar aholi punktining rivojlanish bosqichlari, shaharsozlik an’analari, hunarmandchilik va kundalik turmush xususiyatlarini aniqlashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Ayniqsa, qal’a va shahar tuzilmasining turli qismlarini qiyosiy o‘rganish Qirqxudjraning qadimgi davrdagi maqomi va funksiyalarini yoritishga yordam beradi. Professor Abdulhamid Anarbayev boshchiligidagi guruh materiallarni hujjatlashtirish, stratigrafiya va topilmalarni davrlashtirish bo‘yicha tizimli ishlarni olib bormoqda.
Ekspeditsiya natijalari nafaqat ilmiy maqolalar, balki muzey kolleksiyalari va kelgusi tadqiqotlar uchun asos bo‘lishi mumkin. Qirqxudjra bo‘yicha yangi ma’lumotlar Pop tumani va Namangan viloyatining qadimiy tarixini keng jamoatchilikka yetkazish, yodgorlikni muhofaza qilish choralarini belgilashda ham foydali bo‘ladi. So‘nggi paytlarda Samarqand viloyatining Koshrabod tumanida mezolit va neolit davrlariga oid nisbat berilayotgan qoyatosh rasmlari, shuningdek Nurota tizmasidagi bronza davri manzilgohi izlari topilgani mamlakatda arxeologik izlanishlarga qiziqish ortganini ko‘rsatadi.
Hozircha tadqiqotchilar topilmalarni to‘liq tahlil qilish va dala materiallarini ilmiy muomalaga kiritish ustida ishlamoqda. Keyingi bosqichda topilmalarning yoshi, kelib chiqishi va madaniy mansubligini aniqlash uchun laboratoriya tahlillari o‘tkazilishi, shuningdek qazishma maydonlarini kengaytirish masalasi ko‘rib chiqilishi mumkin. Rasmiy xulosalar e’lon qilinmaguncha Qirqxudjraning aniq tarixi va aholi turmushiga oid talqinlar ehtiyotkorlik bilan baholanishi kerak.
Source: podrobno.uz