Xalqaro astronomiya ittifoqi va uning Kichik sayyoralar markazi tomonidan tasdiqlangan ma’lumotlarga ko‘ra, Saturnning tabiiy yo‘ldoshlari soni 285 taga yetdi. Bu ko‘rsatkich Quyosh tizimidagi qolgan yetti sayyora — Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Uran va Neptun — yo‘ldoshlarining jami sonidan ancha ko‘p. Mutaxassislar bunday ustunlikni, birinchi navbatda, zamonaviy teleskoplarning sayyora atrofidagi juda kichik va xira obyektlarni aniqlay olishi, shuningdek, kuzatuv ma’lumotlarini qayta ishlash usullari takomillashgani bilan izohlaydi. Yangilangan statistika astronomiya hamjamiyatida sayyoralar va ularning yo‘ldoshlari haqidagi tasavvurlarni yanada aniqlashtirishga xizmat qilmoqda.
Asosiy faktlar: Saturnning 285 ta tasdiqlangan tabiiy yo‘ldoshi bor; qolgan yetti sayyoraning jami yo‘ldoshlari 149 tani tashkil etadi. Sakkizta sayyora bo‘yicha jami 434 ta yo‘ldosh ma’lum, beshta mitti sayyora hisobga olinsa, bu raqam 444 taga yetadi. 2025-yil martida 128 ta yangi obyekt e’lon qilingan bo‘lsa, 2026-yil martida Kichik sayyoralar markazi yana 11 tasini tasdiqladi.
Turli manbalarda turlicha raqamlarni uchratish mumkin, chunki kataloglar har xil vaqtda yangilanadi. Masalan, NASA agentligining yo‘ldoshlarga bag‘ishlangan asosiy sahifasida hanuz avvalgi statistika keltirilgan: 293 ta obyekt, jumladan, Yupiterning 95 ta, Saturnning 146 ta va Uranning 28 ta yo‘ldoshi. Sky & Telescope jurnalining 2025-yil noyabrda yangilangan ma’lumotnomasida esa 429 ta yo‘ldosh ko‘rsatilgan. Bu farq, avvalo, obyekt Xalqaro astronomiya ittifoqi tomonidan Kichik sayyoralar markazi orqali tasdiqlanganidan keyingina rasman yo‘ldosh deb tan olinishi bilan izohlanadi. Internet manbalari esa o‘z ma’lumotlarini bir vaqtda yangilamaydi.
Saturn yo‘ldoshlari tizimining rekord darajada katta bo‘lishi yangi kashfiyotlar bilan mustahkamlanmoqda. 2025-yil mart oyida astronomlar birdaniga Saturnning 128 ta yangi yo‘ldoshi topilganini e’lon qildi. Shu tufayli ularning umumiy soni 146 tadan 274 taga yetdi. Bir yil o‘tib, 2026-yil martda Kichik sayyoralar markazi yana 11 ta obyektni tasdiqladi va yo‘ldoshlar soni 285 taga yetdi. Bu jarayon sayyora atrofidagi obyektlarni izchil kuzatish va ularni tasdiqlashning qanchalik murakkab bosqich ekanini ko‘rsatadi.
Yangi yo‘ldoshlarning aksariyati diametri atigi bir-ikki kilometrga teng. Ularning yorqinligi oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin bo‘lgan obyektlarnikidan taxminan 100 million marta past. Ularni topish uchun astronomlar osmonning bir xil hududini ko‘p marta suratga olgan va har bir tasvirni harakatlanayotgan obyektga moslab biroz siljitgan. So‘ng tasvirdagi shovqinlar fonida xira yorug‘ nuqta ko‘ringuncha suratlarni birlashtirgan. Saturn yo‘ldoshlari tizimi o‘zining ulkan ko‘lami bilan ham ajralib turadi: Yerdan qaralganda, ular osmonda eniga taxminan beshta to‘lin Oy diskiga teng hududni egallagan bo‘lardi.
Ayni paytda 285 ta yo‘ldoshdan faqat 64 tasiga alohida nom berilgan. Xalqaro astronomiya ittifoqi, odatda, eng yirik va yorqin obyektlarga nom beradi, qolganlari katalog indekslari bilan belgilanadi. Kelgusida yangi kichik yo‘ldoshlar bo‘yicha kuzatuvlar davom etishi va kataloglarning bosqichma-bosqich yangilanishi kutilmoqda. Bu esa Saturn tizimining shakllanishi va Quyosh tizimidagi sayyoralar atrofidagi obyektlar evolutsiyasini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Source: kun.uz