Eron sud tizimi sentabr oxirida “dushman hukumatlar bilan hamkorlikda” ayblangan shaxslarning mol-mulkini musodara qilishni e’lon qildi. Bu chora avval e’lon qilingan reja doirasida bo‘lib, chet elda yashovchi 400 ga yaqin jurnalist, faol, san’atkor va sportchini qamrab oladi. Surgundagi mustaqil jurnalist Amir Soltanzadeh misolida Eron rasmiylari bank hisoblari, oilaviy aloqalar va mamlakatda qolgan mol-mulk orqali chegaradan tashqarida ham bosim o‘tkazayotgani ko‘rinadi. U o‘z ismini davlat ro‘yxatidan topgan, davlat OAV esa bu ro‘yxatni “vatanga xoinlar” deb atagan; jurnalistning aytishicha, uning mol-mulki musodara qilinishi belgilangan.
Asosiy faktlar: Eron sud tizimi sentabr oxirida “dushman hukumatlar bilan hamkorlikda” ayblanganlarning mol-mulkini musodara qilish bo‘yicha reja borasini ma’lum qildi; ro‘yxatda chet elda yashovchi 400 ga yaqin kishi bor. Soltanzadehning Erondagi bank hisobi muzlatilgan, unda 500 yevro (555 dollar) atrofida mablag‘ bo‘lgan, u jurnalistik faoliyati tufayli otasi ishdan bo‘shatilganini aytdi. Bu choralar mustaqil jurnalistlarga bosim o‘tkazishning kengroq amaliyotiga — onlayn kuzatuv va qarindoshlar orqali ta’sir qilishga — bog‘liq.
Mol-mulkni musodara qilish alohida holat emas, balki siyosiy taranglik davrlarida Islom Respublikasida mustaqil jurnalistikaga bosim o‘tkazishning takrorlanuvchi amaliyotining bir qismidir. Rasmiy bayonotlarda G‘arb OAV va jurnalistlari ko‘pincha Markaziy razvedka boshqarmasi yoki Mossad kabi dushman maxfiy xizmatlarining agentlari yoxud buzg‘unchi tashviqot tarqatuvchilar sifatida tasvirlanadi. Manbaga ko‘ra, rasmiylarda muxbirlarni kuzatishning ko‘plab vositalari bor: ijtimoiy tarmoq akkauntlarini buzish, suhbatlarni ushlab qolish va keyinchalik bu ma’lumotlardan Erondagi kontaktlariga qarshi dalil sifatida foydalanish. Bunday cheklovlar jamoatchilikka qanday axborot yetib borishiga ham ta’sir qiladi, chunki mamlakat ichidagi jurnalistlar nashr qilishdan oldin yuridik xavf va tsenzurani hisobga olishga majbur.
Soltanzadeh Erondagi ota-onasining uyida unga tegishli yagona mol-mulk kitob javoni ekanini aytdi. Joriy yil boshida u kitoblari suratini e’lon qilib, istehzo bilan yozgan: “Bu kutubxona Erondagi yagona boyligim. Agar kitob o‘qishni yoqtirsangiz, borib musodara qiling.” U “vatanga xoin” ro‘yxatiga kiritilishini “adolatsiz” deb atadi: “Men Eronga qarshi harakat qilmaganman. Har qanday pozitsiyam oxir-oqibat Eron xalqining hayotini yaxshilashga qaratilgan edi”. Uning so‘zlariga ko‘ra, muzlatilgan hisobdagi mablag‘ni qarindoshlariga sovg‘a va gullar olishga ishlatgan, jurnalistik faoliyati sabab ba’zi qarindoshlar oilasi bilan aloqani uzgan, otasi esa shu sabab ishdan bo‘shatilgan.
Bosim oilaviy aloqalarga ham yetib borgan. Soltanzadeh bir necha oy davomida oilasini xavfsiz saqlash uchun ular bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqani to‘xtatib, faqat vositachi orqali xabar almashgan. Uning aytishicha, ba’zilar hukumat bayoniga ergashib, chet elda ishlayotgan jurnalistni avtomatik ravishda josus deb qabul qiladi va uni ma’lumot yig‘ish uchun haq oladigan shaxs deb ko‘radi. Eronda ishlaydigan va ismini oshkor qilishni istamagan jurnalistning aytishicha, mahbuslar, davlat tomonidan qatl etilishlar va namoyishchilarga munosabat haqida yozish katta xavf va cheklovlar bilan bog‘liq. “Jurnalistlar shaxsiy sahifalarida faqat juda cheklangan va tsenzura ostida yozishlari mumkin”, deydi u va hisobotlarda hukumatning rasmiy bayoniga amal qilish talab qilinishini qo‘shimcha qiladi.
Hozircha mol-mulkni musodara qilish rejasi bekor qilingani yoki qisqartirilgani haqida ma’lumot yo‘q; ro‘yxatga kiritilganlar moliyaviy bosim, safar bilan bog‘liq xavflar va qarindoshlar orqali ta’sir qilish xatariga duch qolmoqda. Matbuot erkinligini himoya qiluvchi tashkilotlar bunday holatlarni hujjatlashtirishda davom etishi mumkin, ammo Eron ichida amaliy ta’sir to‘xtatuvchi xarakterga ega: mustaqil reportajlar qiyinlashadi, manbalar ehtiyotkor bo‘ladi, jamoatchilik esa ushlab turishlar, qatl etishlar va namoyishlar haqida kamroq tekshirilgan axborot oladi. Kuzatish lozim bo‘lgan keyingi signal — Eron sudlari alohida ishlar bo‘yicha musodarani rasmiylashtiradimi va 400 ga yaqin odamdan kimdir bu choralarni huquqiy yo‘l bilan e’tiroz bildira oladimi.
Source: www.dw.com