Isroil va AQShda saylovlar yakunlanganiga qaramay, G‘azo va G‘arbiy sohilda tinchlik o‘rnatilmayapti. “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar Farhod Karimov va Hikmatilla Kazakbayev Sharm ash-Shayx kelishuvi ijrosi, BMTning 6-noyabr hisoboti va G‘azo hamda G‘arbiy sohildagi gumanitar-ijtimoiy vaziyatni tahlil qildi. Muhokamada kelishuvning faqat ayrim bandlari, avvalo garovdagilarni ozod qilish bo‘yicha qismi bajarilgani, tinchlik barqarorligi esa hanuz xavf ostida qolayotgani qayd etildi. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 27-oktabrdan 2-noyabrgacha yahudiy ko‘chmanchilar tomonidan falastinliklarga qarshi 64 ta hujum qayd etilgan.
Asosiy faktlar: G‘azodagi kelishuv imzolanganiga bir yildan oshgan bo‘lsa-da, tinchlik amalda ta’minlanmagan; bir haftada 64 ta hujum qayd etilib, 58 falastinlik jarohatlangan, 43 nafari bevosita ko‘chmanchilar hujumi natijasida zarar ko‘rgan. HAMAS 20 nafar isroillikni, jumladan halok bo‘lganlarning jasadlarini topshirgan, Isroil esa qariyb 1900 falastinlikni qamoqdan ozod qilgan. Isroilning Xevrondagi amaliyoti 3 mingdan ortiq falastinlikni uylarini tark etishga majbur qilgan.
Kelishuv Misrning Sharm ash-Shayx shahrida imzolanib, G‘azoni tinchlantirish va qayta tiklashni nazarda tutgan edi. Unga ko‘ra, Tinchlik kengashi tuzilib, a’zo davlatlar G‘azoni tiklash uchun mablag‘ ajratishi kerak edi; O‘zbekiston hukumati ham kengashga qo‘shilishini bildirgan. Biroq keyinroq AQSh rejimi va Eron o‘rtasidagi qarama-qarshilik avj olgani, Isroil rejimi esa hujjat o‘z ishtirokisiz qabul qilinganini da’vo qilib, mas’uliyatni o‘z zimmasiga olmasligini e’lon qilgani jarayonni muzlatdi. Shu sababli kelishuvning beshta asosiy yo‘nalishi — garovdagilarni ozod qilish, HAMASni qurolsizlantirish, texnokratik o‘tish hukumatini shakllantirish, Isroil qo‘shinlarini olib chiqish va G‘azoni qayta tiklash — to‘liq bajarilmadi.
Farhod Karimovning ta’kidlashicha, bugungi holatda rasman sulh saqlanmoqda: HAMAS ham, Isroil ham uni to‘liq bekor qilganini e’lon qilmagan. Amalda esa G‘azoda tinchlik yo‘q, hujumlar davom etmoqda, qurbonlar soni ortmoqda. U kelishuvning eng ko‘p ilgarilagan qismi garovdagilarni ozod qilish bo‘lganini, HAMAS 7-oktabrdan buyon garovda ushlab turgan 20 nafar isroillikni, jumladan halok bo‘lganlarning jasadlarini topshirganini, bunga javoban Isroil qariyb 1900 falastinlikni ozod qilganini qayd etdi. Rafah chegara punkti orqali BMT shafeligida gumanitar yuklar kirishi nazarda tutilgan bo‘lsa-da, ko‘plab nazorat punktlari va tekshiruvlar yordamning aholiga yetib borishini qiyinlashtirmoqda. Isroil rejimining pozitsiyasi “bu hujjat bizning ishtirokimizsiz qabul qilingan, shu sababli uning mas’uliyatini o‘z zimmamizga olmaymiz” degan da’voga asoslanadi.
G‘arbiy sohilda ham vaziyat og‘ir. Isroil armiyasi harbiy amaliyotlarni davom ettirmoqda, falastinliklar yahudiy ko‘chmanchilarning hujumlari va bosimidan aziyat chekmoqda. Ko‘chmanchilar falastin hududlaridagi yerlarni noqonuniy egallab, uylar qurish va yangi manzilgohlar barpo etish bilan shug‘ullanmoqda. Tinchlik kelishuviga ko‘ra, G‘arbiy sohilning yettita tumanida bunday faoliyat to‘xtatilishi kerak edi, ammo amalda bu band bajarilmagan. BMT hisobotida 27-oktabrdan 2-noyabrgacha 64 ta hujum, 58 nafar jarohatlangan falastinlik, shu jumladan 43 nafari bevosita ko‘chmanchilar hujumi qurboni bo‘lgani qayd etilgan.
Tahlilchilar fikricha, hozirgi kunda kelishuvning ko‘proq Isroil manfaatlariga mos qismlari bajarilgan, falastinliklar hayoti va hududning tiklanishi bilan bog‘liq bandlar esa kechiktirilmoqda. Texnokratik hukumat tarkibi qog‘ozda shakllantirilgan bo‘lsa-da, unga amalda hokimiyat topshirilmagan; na HAMAS, na Isroil armiyasi uning boshqaruvni qo‘lga olishiga imkon bergan. Isroil qo‘shinlarining bir qismi G‘azoni tark etgan bo‘lsa-da, qolgan bo‘linmalar nazoratni saqlab turibdi. G‘azoni qayta tiklash ishlari yanvar oyida boshlanishi kerak edi, biroq noyabrga kelib ko‘zga ko‘rinadigan natija yo‘q. Shu sababli xalqaro hamjamiyat oldida turgan asosiy vazifa — kelishuvning bajarilishini nazorat qilish, gumanitar yordamni to‘sishlarsiz yetkazish va G‘arbiy sohildagi ko‘chmanchilar zo‘ravonligini to‘xtatish bo‘lib qolmoqda.
Source: kun.uz