Afg‘onistonning aksariyat viloyatlarida erkak shifokorlarga ayol bemorlarni mahram — ya’ni erkak qarindosh yoki vasiy — ishtirokisiz ko‘rish va davolashni amalda taqiqlash kuchaymoqda. Bu cheklov shoshilinch tibbiy yordam zarur bo‘lgan holatlarga ham tegishli ekani qayd etilmoqda. Tibbiyot xodimlarining so‘zlariga ko‘ra, “Tolibon” vakillari klinika va shifoxonalarda tekshiruvlar o‘tkazib, ayol bemorlar aniqlansa, shifokorlarni qamoq bilan ogohlantirmoqda. Rasmiy umummilliy e’lon bo‘lmagan bo‘lsa-da, amaldagi tartib bemorlar va tibbiyot xodimlari tomonidan tasdiqlanmoqda.
Asosiy faktlar: Aksariyat viloyatlarda erkak shifokorlar ayollarni mahramsiz qabul qilishi cheklangan; cheklovlar shoshilinch holatlarda ham amal qiladi; ayol mediklarning yetishmovchiligi vaziyatni og‘irlashtirmoqda. 2024-yil dekabridan boshlab afg‘on ayollariga tibbiyot muassasalarida ta’lim olish taqiqlangani, shuningdek kasalxonalarga ayollarni ishga qabul qilish bo‘yicha ham cheklovlar borligi aytilmoqda.
Tibbiyot xodimlari ta’kidlashicha, ular ayol bemorlarni tekshirish yoki favqulodda yordam ko‘rsatish uchun talab etilgan shartlarni bajarmasdan ish ko‘ra olmaydi. Bu holat, ayniqsa, tug‘ruq, ichki qon ketish, yurak xuruji va boshqa shoshilinch holatlarda xavfli kechikishlarga olib kelishi mumkin. Ba’zi shifokorlar ayol hamkasblari bo‘lmaganda yordam ko‘rsatishning deyarli imkonsizligini aytmoqda; boshqalar esa tekshiruvlar paytida bosim va qo‘rquv ostida ishlashga majbur bo‘lmoqda. Bemor oilalari ham mahram topish yoki ayol shifokor izlash bilan qo‘shimcha vaqt yo‘qotishi mumkin.
Muammoning ildizi kengroq cheklovlar bilan bog‘liq: “Tolibon” hokimiyatga kelganidan keyin afg‘on ayollarining ta’lim, ish va jamoat hayotidagi ishtiroki keskin toraytirilgan. 2024-yil dekabrida ayollarning tibbiyot muassasalarida o‘qishiga yo‘l qo‘yilmasligi e’lon qilindi. Bu qaror kelgusi yillarda ayol shifokorlar, hamshiralar va doyalar sonini yanada kamaytirish xavfini tug‘diradi. Sog‘liqni saqlash tizimi allaqachon malakali kadrlar tanqisligi, chekka hududlarga xizmat ko‘rsatishdagi qiyinchiliklar va xalqaro yordamning cheklanganligi bilan kurashmoqda; ayol mediklarsiz esa madaniy va amaliy to‘siqlar yanada kuchayadi.
Rasmiylar tomonidan erkak shifokorlarga ayollarni davolashni butun mamlakat bo‘ylab rasman taqiqlash haqida e’lon qilinmagan. Shu sababli xalqaro tashkilotlar va kuzatuvchilar vaziyatni “amaldagi cheklov” sifatida baholamoqda, biroq aniq ko‘rsatmalar, jazolar va mahalliy amaldorlarning har xil talqinlari shaffoflikni pasaytirmoqda. Tibbiyot xodimlarining guvohliklari inson huquqlari va sog‘liqni saqlash bo‘yicha xalqaro hujjatlardagi majburiyatlarga zid ekani ta’kidlanmoqda.
Vaziyat qo‘shni davlatlarga ham ta’sir qilmoqda: avvalroq Pokiston afg‘on tibbiyot talabalarini, jumladan qiz talabalarni ham mamlakatdan chiqib ketishini talab qilgani xabar qilingan edi. Ularning Afg‘onistonga qaytishi tibbiy ta’limni davom ettirish imkoniyatini yo‘qotishi mumkin. Keyingi bosqichda ayol bemorlar va shifokorlar uchun aniq himoya mexanizmlari, xalqaro tashkilotlarning kirish imkoniyati, shuningdek ayol mediklar tayyorlashga oid istisnolarning joriy etilishi masalasi muhim bo‘lib qolmoqda.
Source: podrobno.uz