Eron qish mavsumiga tabiiy gaz tanqisligi bo‘yicha rasmiy ogohlantirishlar bilan kirmoqda. Eron rasmiylarining ta’kidlashicha, AQSh rejimi va Isroil rejimi tomonidan amalga oshirilgan zarbalar Rossiyadan keyin dunyodagi ikkinchi eng katta tasdiqlangan gaz zaxiralariga ega mamlakatdagi energiya balansini yanada chuqurlashtirgan. Eron hukumati o‘tgan hafta qishda eng yuqori talab davrida kuniga qariyb 430 million kub metr gaz yetishmasligini prognoz qilgan; bu uy xo‘jaliklari, elektr stansiyalari va sanoat iste’molchilariga ta’sir qilishi mumkin. Rasmiylar muammoni eskirgan infratuzilma, sanksiyalar, investitsiyalar yetishmasligi, samarasiz iste’mol, cheklangan saqlash quvvati va urushdan ko‘rilgan zarar bilan bog‘laydi.
Asosiy faktlar: Eron qishda eng yuqori talab davrida kuniga taxminan 430 million kub metr gaz taqchilligini prognoz qilmoqda. “Milliy Eron gaz kompaniyasi” rahbari Said Tavakkoli 18-mart kuni 26 ta snaryad oltita neftni qayta ishlash zavodiga tekkanini, buning natijasida gaz ishlab chiqarish quvvatining 28 foizi darhol ishdan chiqqanini ma’lum qilgan. Kuniga qariyb 100 million kub metr qayta ishlash quvvati tiklangan, ammo yo‘qolgan yana 130 million kub metr quvvatni to‘liq tiklash 2028-yilgacha cho‘zilishi mumkin.
Inqiroz yillar davomida shakllangan. Eron energetika tizimi xalqaro sanksiyalar tufayli moliya va uskunalarga kirishning cheklanganidan, ichki iste’molning o‘sishidan hamda saqlash quvvatlarining cheklanganidan aziyat chekmoqda. Tavakkolining so‘zlariga ko‘ra, gaz Eron energiya balansining 73 foizini tashkil qiladi; uy xo‘jaliklarining iste’moli kuniga 480 million kub metrga yetgan va havo sovishi bilan keskin oshishi kutilmoqda. O‘tgan qishda uy xo‘jaliklari, biznes va kichik sanoatning eng yuqori iste’moli kuniga 737 million kub metrni tashkil qilgan.
Eron rasmiylari energiya tizimi barqarorligiga oid xavflardan ogohlantirmoqda. “Eron energetika assotsiatsiyalari ittifoqi” rahbari Hoshim Orai Eron gaz importiga tayanib bo‘shliqni yopa olmasligini aytgan. Agar elektr stansiyalariga gaz yetkazib berish qisqartirilsa, oxirgi yillarda bir necha bor kuzatilgan elektr uzilishlari yuzaga kelishi mumkin; uzilishlarning oldini olish uchun stansiyalar havoni sezilarli darajada ifloslantiruvchi mazutni yoqishga majbur bo‘ladi. Energetika vaziri o‘rinbosari Mostafo Rajabi Mashhadi shanba kuni davlat bilan bog‘liq ILNA nashriga mazut yoqish bu yil ham davom etishini bildirgan. Hukumat matbuot kotibi Foteme Mojaxerani o‘tgan hafta matbuot anjumanida iste’mol o‘ssa, gaz butun mamlakat bo‘ylab, jumladan Tehronda ham uzilishi mumkinligi haqida ogohlantirgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, elektr energiyasidan farqli o‘laroq, gaz uzilgandan keyin qayta ulanish ko‘p vaqt talab qiladi.
“Milliy Eron gaz kompaniyasi” Eronning 31 viloyatidan 11 tasini bu qishda gaz tanqisligiga ayniqsa zaif deb belgilagan, xususan shimoliy Mozandaron, Guliston va Shimoliy Xuroson viloyatlarini; sovuq havo va gaz uzatish liniyalarining oxirida joylashish bu hududlarda bosim muammolarini kuchaytiradi. Jorj Meyson universitetining katta tashrif buyuruvchi ilmiy xodimi va energetika strategi Umud Shokri Al Jazeeraga bergan intervyusida Eronning asosiy muammosi resurslar yetishmasligi emas, balki ularni aholi va iqtisodiyot uchun ishonchli ta’minotga aylantira olmaslik ekanini aytgan. Uning fikricha, jiddiy islohotlar, barqaror investitsiyalar va energiyani yaxshiroq boshqarishsiz hozir asosan mavsumiy bo‘lgan inqiroz asta-sekin yil bo‘yi davom etadigan muammoga aylanishi mumkin. Hukumat uy xo‘jaliklari va sanoatni gazdan uzmaslikka harakat qilishini bildirgan, ammo kelgusi sovuq oylar bu va’dani sinovdan o‘tkazadi.
Source: www.aljazeera.com