Isroil rejimining yangi koalitsiyasini shakllantirish bo‘yicha uzoq va murakkab muzokaralar davom etar ekan, sobiq harbiy boshliq Gadi Eyzenkot markaziy figuraga aylanmoqda. U boshchiligidagi muxolifat bloki Benyamin Netanyaxuning muvaqqat rejimi davridagi o‘ta o‘ng va bo‘linuvchi siyosatdan voz kechishga va’da bermoqda. Muzokaralar G‘azo urushi, 2023-yil 7-oktabrdagi Hamas boshchiligidagi hujumdan keyingi harbiy kampaniya, qo‘shni davlatlarga berilgan zarbalar va bosib olingan G‘arbiy Sohildagi noqonuniy aholi punktlarining kengaytirilishi fonida kechmoqda; manbalarga ko‘ra, G‘azoda 74 600 dan ortiq falastinlik halok bo‘lgan, falastinlik jamoalarga qarshi ko‘chmanchilar zo‘ravonligi esa deyarli jazosiz davom etmoqda.
Asosiy faktlar: Eyzenkot bloki Netanyaxu davridagi sud islohotini bekor qilish, 7-oktabr oldidan xavfsizlikdagi kamchiliklarni tekshiruvchi davlat komissiyasini tuzish va 2024-yilgi Oliy sud qaroriga zid ravishda ko‘plab ultraortodoks yoshlarga berilgan harbiy xizmatdan ozod qilish imtiyozini to‘xtatishni va’da qilmoqda. Shu bilan birga, blok tarkibida o‘ng qanot arboblari bor, Eyzenkotning o‘zi Falastin davlatiga qarshi, G‘arbiy Sohildagi noqonuniy aholi punktlari davom etishini qo‘llaydi va “Dahiya doktrinasi” muallifi hisoblanadi. Yangi Isroil rejimining yo‘nalishi koalitsiya savdolari va qattiq sheriklar bosimiga bog‘liq bo‘ladi.
Kengroq kontekst Isroil siyosiy tizimining parchalanganligi va o‘ng kuchlarning kuchayishi bilan bog‘liq. “Likud” Yevropadagi aksariyat konservativ partiyalardan ham o‘ngroq turadi; tarixan uni konservatorlarga o‘xshatishgan bo‘lsa-da, bugun u ko‘proq o‘ta o‘ng partiyaga o‘xshaydi, deydi Esseks universitetining isroillik tadqiqotchisi Roi Tsur. U Isroil partiyalarini xorijiy analoglar bilan qiyoslashni o‘rgangan. Isroil rejimi uchun bu shuni anglatadiki, koalitsiyaning almashinuvi ham siyosatning tubdan burilishini kafolatlamaydi.
Muxolifat blokida hozir beshta asosiy yetakchi bor: “Yashar” rahbari Eyzenkot, “B’Yachad”dan Naftali Bennet va Yair Lapid, “Yisrael Beiteinu”dan Avigdor Liberman hamda “Demokratlar”dan Yair Golan. Eyzenkot odatda markazchi xavfsizlik “qirg‘iyni” deb qabul qilinadi, ammo uning ichki siyosati qiyin o‘qiladi; u G‘azo urushi va Isroil rejimining mintaqadagi harbiy harakatlarini, jumladan Eronga qarshi joriy urushni keng qo‘llab-quvvatlagan. “Yashar”ning iqtisodiy platformasi bozor tarafdori bo‘lib, qayta taqsimlashdan ko‘ra soliqlarni kamaytirishga ustuvorlik beradi. Xavfsizlikda u “Dahiya doktrinasi” me’mori: 2008-yilda 2006-yilgi Livan urushi paytida Bayrutning janubiy Dahiya hududi vayron qilinishi “Isroilga qarab o‘t ochilgan har bir qishloqda sodir bo‘ladi” deb ogohlantirgan; mart oyida esa bu doktrina Livan uchun “hech qachon bunchalik dolzarb bo‘lmagan” degan.
Xalqaro miqyosda blok Netanyaxu rejimidan mo‘’tadilroq ko‘rinishi mumkin, lekin falastinliklarga nisbatan a’zolarining aksari o‘ng pozitsiyalarni saqlab qoladi. Sobiq ko‘chmanchilar kengashi rahbari Bennet Falastin davlatchiligiga qarshi va ilgari G‘arbiy Sohilning 60 foizini anneksiya qilishni qo‘llaganini aytgan. Uning siyosiy hamkori Lapid ikki davlat yechimini qo‘llaydi, ammo aniq tafsilotlarsiz va faqat uzoq muddatda. Netanyaxuning sobiq ittifoqchisi, endi esa ashaddiy tanqidchilaridan biri Liberman noqonuniy aholi punktlari kengayishini ochiq qo‘llab-quvvatlagan. Eyzenkot ko‘chmanchilar zo‘ravonligiga qarshi kurashishga va’da bergan bo‘lsa-da, noqonuniy aholi punktlari davom etishini qo‘llaydi va Falastin davlatini qat’iy rad etadi.
Yaqin istiqbol noaniq. Koalitsiya muzokaralari Eyzenkot o‘ng, markaziy-liberal va yagona chap qanot vakilini birlashtirgan blokni ushlab tura olishini sinovdan o‘tkazadi; har qanday yangi Isroil rejimi G‘azo urushi, mintaqaviy keskinlashuv, sud bahslari va G‘arbiy Sohildagi taranglikka duch keladi. Asosiy savollar: 7-oktabr xavfsizlik kamchiliklari bo‘yicha va’da qilingan komissiya tuziladimi, harbiy xizmatdan ozod qilish amalda bekor qilinadimi va yangi rejim Netanyaxu rejimi siyosatidan haqiqatan voz kechadimi yoki boshqa koalitsiya ostida o‘sha kursni saqlab qoladimi.
Source: www.aljazeera.com