YuNESKO ko‘magida Afrika Jurnalistlar federatsiyasi (FAJ) o‘tkazgan qit’a miqyosidagi so‘rov Afrika bo‘ylab jurnalistlar barqaror maosh, shartnoma va xavfsizlik kafolatlarisiz ishlayotganini ko‘rsatdi: respondentlarning 61 foizi jurnalistikadan tushgan daromad asosiy hayotiy ehtiyojlarini qoplamasligini aytdi. Afrika qit’asining besh mintaqasida mehnat sharoitlari, mehnat huquqlari, xavfsizlik va media erkinligi bo‘yicha jurnalistlarning o‘zlari tomonidan o‘tkazilgan birinchi bunday tadqiqot 45 davlatdan 1 586 nafar jurnalistni qamrab oldi va iqtisodiy beqarorlik mustaqil reportaj salohiyatini zaiflashtirayotganidan ogohlantiradi.
Asosiy faktlar: Respondentlarning 58 foizi maosh kechikishini, 62 foizi yozma shartnomasiz ishlashini qayd etdi; Markaziy Afrikada 55 foiz bir yil ichida uch-sakkiz oylik ish haqi qarzdorligini ko‘rsatgan. Shuningdek, 84 foiz respondent o‘zini-o‘zi tsenzura qilishga tez-tez yoki vaqti-vaqti bilan yo‘l qo‘yishini, 65 foiz esa so‘nggi uch yilda ish bilan bog‘liq tahdid yoki qo‘rqitishga duch kelganini ma’lum qilgan.
Natijalar Afrika media inqirozini mehnat huquqlari va axborot yaxlitligi muammosi bilan bog‘laydi. Jurnalistlardan korrupsiyani fosh etish, hokimiyatni tekshirish va da’volarni tasdiqlash talab qilinadi, biroq ular oziq-ovqat, ijara va keyingi topshiriqqa yetib borish harajatlari haqida qayg‘uradi. Ayniqsa frilanser va tashqi mualliflar zaif: ko‘pchilikda shartnoma, barqaror daromad va ijtimoiy himoya yo‘q, shunga qaramay ulardan shtat xodimlaridek xavf olish talab qilinadi. FAJ ta’kidlashicha, bu tadqiqot YuNESKO ko‘magida besh mintaqa kasaba uyushmalari va uyushmalari ishtirokida jurnalistlar yetakchiligida o‘tkazilgan birinchi qit’a miqyosidagi bahodir.
Muammo faqat maosh bilan cheklanmaydi. Ko‘plab respondentlar tibbiy sug‘urta va haq to‘lanadigan ta’til yo‘qligini aytdi; jurnalistlar yon biznes, qarzga olingan pullar va tashqi manbalardan olinadigan nafaqalarga, jumladan siyosiy «sutkalik» to‘lovlariga tayanish holatlarini tilga oldi. Hisobotda qayd etilishicha, beqaror ish jurnalistlarni insofsiz deb ko‘rsatmaydi, ammo kam maosh va moliyaviy qaramlik tashqi manfaatlarning yoritilishga ta’sir qilishiga yo‘l ochishi hamda «jigarrang konvert» amaliyotini kuchaytirishi mumkin. Beqarorlik yoritish qarorlariga ham ta’sir qiladi: 69 foiz tahdidlar sabab ayrim mavzulardan qochganini, yarmidan ko‘pi reportaj paytida o‘zini kamdan-kam yoki hech qachon xavfsiz his qilmasligini, 78 foiz esa ish joyida huquqiy yordamga ega emasligini bildirgan. Hisobot onlayn ta’qibni ham qo‘shimcha bosim sifatida qayd etadi.
Tadqiqot mualliflarining fikricha, kechiktirilgan maoshlar, to‘lanmagan topshiriqlar va tashlab ketilgan materiallar shunchaki shaxsiy qiyinchilik emas, balki mustaqil jurnalistikani ta’minlaydigan sharoitlarga qilingan hujumdir. Ular jamoatchilik uchun oqibatlarga e’tibor qaratadi: rasmiy da’volarning kamroq tekshirilishi, manbalarning zaifroq himoyasi va voqealarning yuzaki yoritilishi. Hisobot nashr etilishi jurnalistika kasaba uyushmalari, media ish beruvchilari, regulyatorlar va xalqaro hamkorlar o‘rtasida shartnomalar, maosh qarzlari, huquqiy himoya va xavfsizlik masalalari bo‘yicha muhokamalarga turtki berishi kutilmoqda. Uning asosiy ogohlantirishi: moddiy himoyasiz jurnalistlar o‘zining jamoat oldidagi vazifasini ishonchli bajara olmaydi.
Source: www.aljazeera.com