AQSh rejimi rahbari Donald Trump, Xitoy Prezidenti Si Szinpin va Rossiya Prezidenti Vladimir Putin payshanba kuni Shenchjen shahrida Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (APEC) sammiti doirasida uch tomonlama uchrashuv o‘tkazadi; tahlilchilar uch rahbar turli maqsadlar bilan kelganini va aniq natijalar kam bo‘lishi mumkinligini aytmoqda.
Asosiy faktlar: Bu dunyoning uchta eng qudratli armiyasi rahbarlari o‘rtasidagi ilk uch tomonlama uchrashuv; uchrashuv Xitoy 18-19-noyabr kunlari mezbonlik qilayotgan APEC sammiti doirasida bo‘lib o‘tadi; Trump Erondagi urush va yadroviy qurollanish bo‘yicha uch tomonlama kelishuvni muhokama qilishi kutilmoqda, Ukraina esa rasmiy kun tartibiga kiritilmasligi taxmin qilinmoqda.
Kontekst va tarixiy zamin: Uchrashuv 1945-yilgi Yalta konferensiyasi bilan taqqoslanmoqda, biroq ekspertlar bugungi davlatlar urush davridagi ittifoqchilar emasligini va yangi jahon tartibi loyihasi shakllanmayotganini ta'kidlaydi. AQSh rejimi an'anaviy ittifoqchilari bilan munosabatlarni buzgani, ba'zan Janubiy Koreyadan qo‘shinlarni olib chiqish va Yaponiyaga yordamni qisqartirish haqida gapirgani, shu bilan birga Xitoy Vashingtonning asosiy geosiyosiy raqibi sifatida ko‘rsatilayotgani xabar qilinadi.
Iqtiboslar va aniq tafsilotlar: Dublin universiteti kolleji professori Skott Lukas “Bu Trumpning ego, Putinning taktikasi va Xitoyning strategiyasi sammiti”, dedi. London King’s kolleji dotsenti Vuk Vuksanovich “Bu yangi Yalta emas”, deb ogohlantirdi va Yaltada dunyo qanday bo‘lishi haqida aniqroq tasavvur bo‘lganini aytdi. Trump chorshanba kuni Shenchjenga qo‘ndi va uni Si Szinpin aeroportda kutib oldi; bu ularning o‘tgan yil oxirida achchiq savdo urushini to‘xtatganidan keyingi uchinchi shaxsiy uchrashuvi. Savdo urushi cho‘qqisida AQSh Xitoy tovarlariga 145 foiz, Xitoy AQSh tovarlariga 125 foiz tarif qo‘ygan; 2025-yil oktyabrda Busanda vaqtinchalik sulh tuzilgan, Si Szinpin ayrim nodir yer eksport cheklovlarini to‘xtatgan, Trump esa ba'zi Nvidia sun'iy intellekt chiplari savdosiga cheklovlarni yumshatgan. Sulh 2027-yil 10-yanvargacha uzaytirilgan, biroq Xitoyning AQShga nodir yer eksporti normal darajadan taxminan 75 foiz pastligicha qolmoqda. Megaspeed mojarosi va Nvidia sobiq bosh direktori Jensen Huang bilan bog‘liq ayblovlar munosabatlarga qo‘shimcha bosim olib kelgan. Pekin josuslik ayblovlarini “asossiz” deb rad etadi, Trump esa bu masala bo‘yicha ommaviy bayonot bergan.
Kelgusi istiqbol: Uchrashuvning darhol ahamiyati keng qamrovli bitimlardan ko‘ra pozitsiyalarni sinashda bo‘lishi mumkin; uch rahbar Eron, yadro masalalari va savdo bo‘yicha yondashuvlarini baholaydi, jahon tartibidagi kengroq savollar esa hozircha ochiq qoladi.
Source: www.aljazeera.com