Janubiy Afrikada atrof-muhitni muhofaza qiluvchilar noqonuniy ravishda qazib olinib, Gruziyaga jo‘natishga uringan beshta qadimiy baobabni qutqarish uchun Timbavati qo‘riqxonasida qayta ekish ishlarini boshladilar; daraxtlar chorshanba kuni yetib kelgan va ularni tiklanishiga yordam berish uchun kabel bilan mustahkamlanadi. Ular iyuldan beri Durbandagi omborda qolib ketgan edi, chunki hukumat idoralari ruxsatsiz ko‘chirilganini aniqlab, jo‘natishni to‘xtatgan.
Asosiy faktlar: Besh baobabning har biri 19 dan 29 tonnagacha og‘irlikda, diametri 4,5 metrgacha va balandligi 12,5 metrgacha yetadi; ular iyuldan beri Durbanda ushlab turilgan va endi Timbavatida qayta ekilmoqda. Gruziyaga eksport qilish rejalari to‘xtatilgan, noqonuniy qazib olish va tashish uchun landshaft kompaniyasi egasiga qarshi jinoyat ishi ochilgan.
Bu hodisa to‘rt yil oldin Keniyada sakkiz baobab Gruziyaning Shekvetili dendrologik parkiga eksport qilinishi bilan bog‘liq voqeani eslatadi; parkni mamlakatning sobiq bosh vaziri, ta’sirli milliarder Bidzina Ivanishvili boshqaradi. O‘rmon, baliqchilik va atrof-muhit departamenti daraxtlar Gruziyaga yo‘naltirilganini tasdiqlagan, ammo xaridorni oshkor qilmagan. Keniyadagi eksport dastlab atrof-muhit faollari tomonidan biopiratlik deb qoralangach to‘xtatilgan, ammo keyinroq ruxsat berilgan; mutaxassislar bunday eksportlar odatda juda kam uchraydi, chunki baobablarni qazib olish, tashish va qayta ekish juda qiyin.
Baobab Foundation asoschisi Sarah Venter daraxtlar tez qayta ekilsa tirik qolish imkoniyati yuqori ekanini aytadi; maydan oktyabrgacha bo‘lgan qishki uyqu davri ularni ko‘chirish uchun qulay, ammo noyabrdan bahor boshlanishi bilan daraxtlar suvni yangi barglarni chiqarishga sarflaydi. Wambui Ippolito baobab ekotizimning o‘zi ekanini, uning bo‘shliqlarida ko‘rshapalaklar, bush-beybilar, kulrang boshli to‘tiqushlar va janubiy yer qo‘ng‘iroq tovushli qushlar panoh topishini, fil, maymun va cho‘chqalar esa mevasidan bahramand bo‘lishini ta’kidlaydi.
Daraxtlar taxminan 200-300 yoshda va baobablar 1000 yilgacha yashashi mumkin, shuning uchun tirik qolsa ularning oldinda yuzlab yillari bor; qayta ekilgach kabel bilan mustahkamlanadi va fillarning shikastlashidan himoya qilish uchun elektr panjaralar o‘rnatiladi. Baobablar Janubiy Afrika qonunchiligida himoyalangan, ularni kesish yoki bezovta qilish uchun ruxsatnoma talab etiladi. Landshaft kompaniyasi egasiga qarshi jinoyat ishi ochilgan va rasmiylar ruxsatsiz ko‘chirilgan daraxtlarni qayta tiklash hamda himoya qilishni nazorat qilishda davom etadi.
Source: www.theguardian.com