Uganda atrof-muhit vaziri Beatrice Atim Anywar Antaliyadagi COP31 iqlim sammitida mamlakat iqlim o‘zgarishining ta’siriga qarshi kurashda ko‘proq moliyaviy yordam olishga intilmoqda. U DW bilan suhbatda boy davlatlardan kelishi kutilgan moliyalash hali amalga oshmaganini, aholi ko‘chirilish, ochlik va oziq-ovqat xavfsizligi muammolari allaqachon kuchayganini bildirdi. Sharqiy Afrika davlati iqlim bilan bog‘liq ofatlar, energiya tanqisligi va iqtisodiy rivojlanish bosimi ostida qolmoqda.
Asosiy faktlar: Uganda aholisi taxminan 53 million kishini tashkil etadi; 90 foizdan ortiq xonadonlar hali ham yog‘och va ko‘mirdan foydalanadi, elektr energiyasi ulushi esa atigi 2 foiz atrofida. 1 443 kilometrlik Sharqiy Afrika xom neft quvuri 2027-yilda ishga tushishi kutilmoqda va kuniga 246 000 barrel tashish imkoniyatiga ega. Afrika global issiqxona gazlari chiqindilarining 4 foizidan kamini hosil qiladi, biroq iqlim o‘zgarishining eng zaif hududlaridan biri hisoblanadi.
So‘nggi yillarda Uganda halokatli yer ko‘chkilari, qishloqlarni yuvib ketgan toshqinlar, hosil va gidroenergetikaga zarar yetkazgan qurg‘oqchilik kabi iqlim bilan bog‘liq ofatlarga duch kelgan. Anywar COPga kelganda «biz ugandaliklar buni boshdan kechirganmiz» deb ta’kidladi va bu holat aholi salomatligi hamda milliy byudjetga ta’sir qilishini aytdi. Dunyo miqyosida iqlim moliyalashini ko‘paytirish va uni grant yoki kredit shaklida berish masalasi joriy muzokaralarda asosiy tortishuv nuqtasiga aylangan.
Mamlakatda 53 million aholining 90 foizdan ortiq xonadoni hali ham arzon yoqilg‘i sifatida yog‘och va ko‘mirdan foydalanadi; biomassa yakuniy energiya iste’molining 90 foizini tashkil etadi. Elektr energiyasi atigi 2 foizni beradi va u asosan gidroenergetikadan olinadi, aholining yarmidan kamrog‘i elektrga ega. Anywar «endi biz elektr ishlab chiqarishni, jumladan gidroenergetikani kengaytirishga va uni pishirish uchun arzonlashtirishga qat’iy kirishyapmiz» dedi. U yog‘och va ko‘mir foydalanishini «tizimli tarzda, ularga muqobil berish orqali» kamaytirish kerakligini qo‘shimcha qildi.
Shu bilan birga Uganda iqtisodiy rivojlanishni tezlashtirish uchun neft ishlab chiqaruvchiga aylanishga intilmoqda. 2027-yilda ochilishi kutilayotgan, 1 443 kilometrlik Sharqiy Afrika xom neft quvuri deyarli tayyor bo‘lib, Ugandaning sharqidagi ikki neft maydonini Tanzaniya sohilidagi port bilan bog‘laydi. Ekologlar loyihani global harorat oshishini cheklash maqsadiga zid deb tanqid qilmoqda; Climate Accountability Institute ma’lumoticha, quvur 20 yillik xizmat davomida 379 million tonna iqlim isituvchi ifloslanish chiqarishi mumkin. TotalEnergies tomonidan boshqariladigan neft quduqlari Murchison Falls milliy bog‘ida joylashgan. Anywar bu masala «COPlarda ham yopishqoq muammo» bo‘lganini, emissiyalarni cheklash choralari ko‘rilganini va loyiha «juda puxta va ehtiyotkor tarzda» rivojlanayotganini aytdi.
COP31 muzokaralari rivojlangan davlatlardan moliyalashni qanday ko‘paytirish va yordam grant yoki kredit shaklida berilishi kerakligi bo‘yicha bo‘shliqlarni yopishga qaratilgan. Uganda uchun keyingi qadam — iqlim zararlarini qoplash, arzon elektrni kengaytirish va neft loyihasini boshqarish o‘rtasida muvozanatni saqlashdir. Muzokaralar davom etar ekan, iqlim zarbalariga duch kelgan mamlakatlar uchun moliyalashning qanchalik tez va qanday shaklda yetib borishi asosiy masala bo‘lib qoladi.
Source: www.dw.com