AQShning sobiq prezidenti Donald Trumpning Venesuelada amalga oshirilgan 'rejimni qo‘lga olish' modeli Eron kabi murakkab davlatda qayta takrorlanishi mumkinmi? Bu savol bugungi kunning eng dolzarb mavzularidan biriga aylanib, ekspertlar bu strategiyaning amaliy jihatlarini baholashmoqda. Trumpning so‘zlariga ko‘ra, Venesuelada Nikolas Maduroni hokimiyatdan chetlatish va uning o‘rniga Delsi Rodrigesni qo‘yish 'mukammal stsenariy' bo‘lgan, ammo bu model Eron kabi uzoq va mustahkam tuzilmalarga ega davlatda ishlamasligi mumkin.
Eron mutaxassislari, Trumpning Eronning yangi rahbari tanlash jarayonida ishtirok etish talabi mamlakat ichki ishlariga ochiq aralashuv sifatida rad etilishini ta'kidlaydilar. Eronning tashqi kuchlar, jumladan AQSh, Buyuk Britaniya va Rossiyaning aralashuviga nisbatan achchiq xotiralari bor, bu esa 1979-yilgi inqilobga sabab bo‘lgan omillardan biri edi. 'Marg bar Amrika' (Amerikaga o‘lim) shiori mamlakatning asosiy ideologik qadriyatlaridan biri bo‘lib, bu Trumpning talablarini amalga oshirishni qiyinlashtiradi.
Janubiy Amerika mutaxassislari, Venesueladagi muvaffaqiyat Trumpni Eron kabi boshqa davlatlarda ham shunga o‘xshash harakatlar qilishga undashi mumkinligini aytishadi, ammo bu yerda jiddiy farqlar mavjud. Eron Venesuelaga nisbatan uzoqroq, qurolli kuchlari kuchliroq va AQSh bilan diplomatik aloqalari yo‘q. Benjamin Gedan kabi ekspertlar, 'Eronni qulay kukla rejimga aylantirish Venesuelaga qaraganda ancha qiyin' deb ta'kidlaydilar, chunki Eronning tashqi siyosati ancha mustaqil va qat'iy.
Trumpning strategiyasi, 'boshini kesish va vazifa topshirish' deb ataladi, ya'ni AQSh qo‘shinlarini joylashtirmasdan rejimning xatti-harakatlarini masofadan boshqarish. Biroq, bu model Eron kabi mamlakatda ishlashi shubhali, chunki Eronning ichki siyosiy tuzilmasi, ayniqsa Inqilobiy gvardiya kabi qudratli tashkilotlar, yangi rahbarni tanlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ekspertlar, AQShning Eron ichidagi hamkorlar topishi va ular bilan birgalikda ishlashi kerakligini ta'kidlaydilar, ammo bunday reja hozircha aniq emas.
Nihoyat, Venesueladagi vaziyat ham hali barqaror emas. Gedanning ta'kidlashicha, agar AQSh harbiy kuchlari Karib dengizidan chiqib ketsa, Venesuelalar o‘z mustaqilligini qayta tiklashga harakat qilishi mumkin. Bu esa Trumpning 'rejimni qo‘lga olish' modelining uzoq muddatli muvaffaqiyati haqida savollar tug‘diradi. Eron va Venesuela o‘rtasidagi farqlar, bu strategiyaning global miqyosda qayta takrorlanishi qiyinligini ko‘rsatadi.
Source: www.theguardian.com