Xalqaro Energiya Agentligi (IEA) Eron, AQSh va Isroil o‘rtasidagi urush global neft bozorida tarixdagi eng katta ta’minot uzilishini keltirib chiqarganini e’lon qildi. Agentlik 2026-yil uchun neft ta’minoti o‘sish prognozini 2,4 million barreldan 1,1 million barrelgacha qisqartirdi. Hozirda qo‘pol neft ishlab chiqarish kamida kuniga 8 million barrelga kamaygan.
Urush boshlanganidan beri, Fors ko‘rfazidagi tor Hormuz bo‘g‘ozi global neft ta’minotining 20% uchun to‘siqga aylandi. Eron “bir litr neft ham” bo‘g‘ozdan o‘tkazmaslik bilan tahdid qilmoqda. IEA ma’lumotlariga ko‘ra, bo‘g‘oz orqali hozirgi yuk tashish urushdan oldingi darajasining 10% dan kamini tashkil qiladi, bu 2025-yilda kuniga 15 million barrel edi. Neft narxi hozirda barrel uchun 100 dollar atrofida.
Isroil Qurolli Kuchlari (IDF) payshanba kuni Tehron yaqinidagi “yadro qurolini ishlab chiqish uchun muhim imkoniyatlarni rivojlantirishda foydalanilgan” ob’ektni bombardimon qilganini ma’lum qildi. Yadro qurollari nazorati bo‘yicha “Institut for Science and International Security” (ISIS) prezidenti Devid Olbrayt X (sobiq Twitter) platformasida “Taleghan 2” ob’yektining 11-martdagi sun’iy yo‘ldosh tasvirlari tom qoplamasida uchta katta teshik ko‘rsatganini yozdi. IDF bu majmua 2000-yillarda maxfiy “AMAD” loyihasi doirasida ilg‘or portlovchi moddalarni ishlab chiqish va sezgir tajribalar o‘tkazish uchun ishlatilganini da’vo qildi.
Dubay hukumatining matbuot idorasi dron qoldiqlari “muvaffaqiyatli to‘sib qo‘yilgan”idan keyin binoning jabhasiga qulaganini, ikkita “kichik” hodisa ro‘y berganini xabar qildi. Kuvayt xalqaro aeroporti dron hujumidan keyin kichik zarar ko‘rganini, Bahrayn va Umonda yoqilg‘i saqlash inshootlari ham ertalabki zarbalarga uchraganini ma’lum qildi. Isroil o‘z bayonotida “Eron bo‘ylab terror rejimi infratuzilmasini nishonga olgan keng ko‘lamli zarbalar to‘lqinini” boshlaganini aytdi.
Iroq o‘zining barcha neft terminalarini vaqtincha to‘xtatganini e’lon qildi. Bu qaror mamlakatning janubiy eksport terminalari yaqinidagi Iroq suvlarida ikki xorijiy neft tankeriga hujum qilinishi va olov chiqishi sabab bo‘ldi. Iroq Portlar Bosh Kompaniyasidan Farhan Al-Fartousi davlat televideniyasiga bergan intervyusida bitta ekipaj a’zosi halok bo‘lganini va 38 nafari qutqarilganini aytdi. Maltalik bayroqli “Zefyros” va Marshall orollari bayrog‘i ostidagi “Safesea Vishnu” kemalari zarar ko‘rgan.
Ummon o‘zining Mina Al Fahal neft eksport terminalidagi barcha kemalarni ehtiyot chora sifatida evakuatsiya qildi. Bu terminal Fors ko‘rfazida, hozirda Eron tomonidan to‘sib qo‘yilgan Hormuz bo‘g‘ozidan tashqarida joylashgan bo‘lib, Yaqin Sharqdan qo‘pol neftni tashish uchun oz qolgan muqobil yo‘llardan biridir. Evakuatsiya buyrug‘i chorshanba kuni Ummonning eng yirik porti bo‘lgan Salalah portida dron zarbalari olov chiqarganidan keyin berildi.
Yangi Zelandiyaning “Air New Zealand” aviakompaniyasi Eron urushining oqibatlari reaktiv yoqilg‘i narxlarini oshirgani va parvoz yo‘nalishlarini cheklagani sababli, may oyining boshlarigacha parvozlarning taxminan 5% ni, ya’ni taxminan 1100 ta parvozni bekor qilishini e’lon qildi. Bosh direktor Nikhil Ravishankar Radio Yangi Zelandiyaga bergan intervyusida uzoq masofali parvozlar asosan saqlanib qolishini aytdi. Aviakompaniya va Avstraliyaning “Qantas Airways”, Skandinaviyaning “SAS” va Tailandning “Thai Airways” kabi boshqa tashuvchilar ham Yaqin Sharq havo makonining buzilishi va yoqilg‘i xarajatlarining oshishi tufayli ushbu haftada tariflarni oshirdi.
Source: www.dw.com