O‘zbekiston Markaziy banki Boshqaruvining 2026-yil 30-martdagi 10/9-son qarori bilan valyuta operatsiyalarini tartibga soluvchi asosiy qoidalarga bir qator muhim o‘zgartirishlar kiritildi. Ushbu o‘zgartirishlar 22-apreldan kuchga kirdi va jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar, xorijiy investorlar va sayyohlar uchun yangi imkoniyatlar yaratdi.
Eng muhim yangilik – jismoniy shaxslar uchun naqd xorijiy valyutani hisobvaraqdan yechib olish bo‘yicha cheklovlarning bekor qilinishi. Endilikda fuqaro o‘z hisobvarag‘idagi qoldiq doirasida istalgan miqdordagi valyutani bir martalik tranzaksiya orqali olishi mumkin. Masalan, dollar hisobvarag‘ida 50 ming dollar bo‘lsa, mijoz butun summani bir marta yechib olish huquqiga ega. Yuridik shaxslar uchun esa naqd valyuta faqat ikki holatda beriladi: xorijiy kompaniyalar vakolatxonalari va filiallari xodimlarning xizmat safarlari uchun, diplomatik vakolatxonalar esa boshqa maqsadlar uchun bankka rasmiy xat asosida.
Shikastlangan kupyuralarni muomaladan chiqarish bo‘yicha yangi qoida kiritildi. Endilikda banklar yirtiq, yopishtirilgan, dog‘li yoki boshqa nuqsonlari bo‘lgan banknotlarni mijozlarga qaytarmaydi. Bunday kupyuralar inkassoga yuboriladi, mijoz esa faqat toza va butun banknotlarni oladi. Biroq mijozning shikastlangan kupyurani almashtirish huquqi saqlanib qoladi – bank muomalaga yaroqli bo‘lgan kupyurani almashtirishni rad etmaydi, yaroqsizini esa inkassoga qabul qiladi.
Xorijiy fuqarolar uchun notijorat xarakterdagi valyuta o‘tkazmalariga ruxsat berildi. Endilikda O‘zbekiston banklarida hisobvarag‘i bo‘lgan har qanday jismoniy shaxs (fuqaroligidan qat’i nazar) boshqa jismoniy shaxslarning O‘zbekiston banklaridagi hisobvaraqlariga valyuta o‘tkazmalarini yuborishi va qabul qilishi mumkin. Bu xorijiy sayyohlar va ishbilarmonlar uchun qulaylik yaratadi.
Xorijiy investorlar uchun dividendlar va qimmatli qog‘ozlardan daromadlarni repatriatsiya qilish jarayoni soddalashtirildi. Endilikda investor bir martalik murojaat asosida valyuta sotib olishi va mablag‘larni chiqarib olishi mumkin. Buning uchun avvalgi kabi hujjatlar to‘plami va har bir operatsiyani alohida kelishish talab etilmaydi. Bu O‘zbekiston fond bozoriga xorijiy sarmoyalarni jalb qilishga xizmat qiladi.
Xorijiy turistlar uchun QQSni qaytarish (Tax Free) endi naqd valyutada amalga oshirilishi mumkin. Ilgari qaytarish faqat karta, o‘tkazma yoki vaucher orqali bo‘lgan bo‘lsa, endi bank kassalari orqali naqd pul olish imkoniyati yaratildi. Shuningdek, norezident jismoniy shaxslardan naqd valyutani qabul qilishda ularning mablag‘lari qonuniyligini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar ham qabul qilinadi.
Markaziy bank valyuta bozorini to‘liq nazorat qilish maqsadida FERUz tizimini takomillashtirdi. Endilikda barcha valyuta oldi-sotdi operatsiyalari – naqd, naqdsiz, banklararo va muddatli – ushbu tizimda aks ettirilishi shart. Banklar o‘zlarining ayirboshlash shoxobchalari, ofislari va punktlari haqidagi ma’lumotlarni hududiy boshqarmalarga taqdim etadi, ular esa besh ish kuni ichida ro‘yxatdan o‘tkazadi. Bankomatlar orqali amalga oshiriladigan operatsiyalar FERUz tizimidan ozod qilingan.
Banklar va Markaziy bank o‘rtasida valyuta svoplari va derivativlarini tuzish tartibi ISDA standartlariga asoslanadi. Endilikda bunday operatsiyalar uch yo‘nalishda amalga oshirilishi mumkin: to‘g‘ridan-to‘g‘ri banklar o‘rtasida, mijozlar bilan yoki valyuta birjasi orqali. Shuningdek, valyuta sotib olish bo‘yicha arizadagi texnik xatolarni tuzatish imkoniyati joriy etildi – endi ariza rad etilmaydi, balki mijoz xatoni tuzatib, ishni davom ettiradi.
Nihoyat, barcha banklar uchun yagona qoidalar joriy etildi. Avvalgi “tijorat banklari” iborasi “banklar” bilan almashtirildi, bu esa barcha turdagi banklar – tijorat, ixtisoslashtirilgan va davlat banklari – bir xil tartibda ishlashini ta’minlaydi. Ushbu o‘zgartirishlar valyuta bozorining shaffofligini oshirish va iqtisodiyotga xorijiy sarmoyalarni jalb qilishga qaratilgan.
Source: kun.uz