️ Yevropaliklar yozgi sayohat rejalarini qayta ko'rib chiqishga majbur bo'lishi mumkin, chunki Hormuz bo'g'ozi blokadasi tufayli yuzaga kelgan samolyot yoqilg'isi tanqisligi aviakompaniyalarni chiptalar narxini oshirishga undamoqda.
️ Fevral oyida AQSh va Isroil Eronga birinchi marta hujum qilganidan beri samolyot yoqilg'isi narxi ikki baravardan ko'proq oshdi. Buning sababi: Eron va AQSh turli vaqtlarda dunyodagi neft va gaz tankerlarining beshdan bir qismi o'tadigan muhim suv yo'li - Hormuz bo'g'ozini to'sib qo'ygan.
️ Dublin City universitetining aviatsiya menejmenti professori Marina Eftimiou Deutsche Wellega bergan intervyusida, Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi ma'lumotlariga ko'ra, Yevropada samolyot yoqilg'isi narxi fevral oyidagi bir barrel uchun 68,27 yevrodan aprel oxirida 153,84 yevrogacha ko'tarilganini aytdi.
️ "Agar yoqilg'i narxi yuqoriligicha qolsa va aviakompaniyalar xedj qilmagan bo'lsa, ular bankrot bo'lishi mumkin", dedi u. Yoqilg'i xarajatlari aviakompaniyaning umumiy operatsion xarajatlarining 25% dan 50% gacha qismini tashkil qiladi.
️ Narxlarning oshishi bilan bir qatorda, yaqin orada samolyot yoqilg'isi tanqisligi kutilmoqda. Ikki hafta oldin Xalqaro energetika agentligi rahbari Yevropada olti haftalik samolyot yoqilg'isi qolganligi haqida ogohlantirgan edi.
️ Yevropa kuniga o'rtacha 1,6 million barrel samolyot yoqilg'isini iste'mol qiladi va 1,1 million barrelni mahalliy manbalardan oladi. Qolgan qismining katta qismi - 500 000 barrel - ilgari Hormuz bo'g'ozi orqali Yaqin Sharqdan keltirilar edi, ammo hozir bu yo'l deyarli o'tib bo'lmaydigan holga kelgan.
️ Ba'zi aviakompaniyalar bu narx o'sishini mijozlarga o'tkazmoqda. Air France-KLM uzoq masofali reyslar uchun 100 yevro miqdorida qo'shimcha to'lov joriy qilgani xabar qilingan, Lufthansa esa 22 aprelda keyingi olti oy ichida 20 000 qisqa masofali reysni qisqartirishini e'lon qildi. Scandinavian Airlines taxminan 1000 reysni bekor qiladi.
️ "Biz buni qilishga majburmiz, aks holda bir necha oy ichida bankrot bo'lamiz", dedi Air France-KLM katta vitse-prezidenti Sebastyan Justum Yevropa parlamentidagi tadbirda. Teneo maslahat firmasining so'nggi hisobotiga ko'ra, yil davomida aviachiptalar narxi 24% ga oshgan.
️ Aviation Advocacy konsalting kompaniyasi boshqaruvchi direktori Endryu Charltonning aytishicha, yoqilg'i ta'minoti hozircha yetarli bo'lsa-da, kelajakka nisbatan noaniqlik ko'p. "Bu noaniqlik va baklarni to'liq saqlashning qo'shimcha xarajatlari chiptalarni qimmatlashtirmoqda. Sayohatchilar bozorda kamroq o'rindiq va kamroq arzon takliflarni kutishlari kerak", dedi u.
️ Yevropa havo qatnovining 80% ni ifodalovchi 16 Yevropa aviakompaniyasidan iborat Airlines for Europe (A4E) assotsiatsiyasi Yevropa Ittifoqini Eron urushining ta'sirini cheklash uchun shoshilinch choralar ko'rishga chaqirdi. A4E, shuningdek, Yevropa Ittifoqining emissiya savdosi tizimini vaqtincha to'xtatishni so'radi.
️ Yevropa aeroportlari kengashi (ACI Europe) bosh direktori Olivye Jankovek 28 apreldagi bayonotida "samolyot yoqilg'isi narxining hozirgi darajasi va yangi turmush darajasi inqirozi istiqboli ko'plab mintaqaviy aeroportlarni talab va taklif zarbasiga duchor qilishi mumkin" dedi.
️ Yevropa Komissiyasi rahbari Ursula fon der Leyen chorshanba kuni Yevropa parlamentidagi nutqida "faqat 60 kunlik mojaro davomida qazib olinadigan yoqilg'i importi uchun to'lovimiz 27 milliard yevrodan ko'proqqa oshdi" dedi. U Yevropa Ittifoqi davlatlari o'rtasida muvofiqlashtirishni kuchaytirish muhimligini ta'kidladi.
️ Biroq, ba'zi ekspertlar monitoring va muvofiqlashtirish inqirozni yumshatishi mumkin, ammo uzoq davom etsa, yetarli bo'lmasligi mumkin. "Bu milliy darajadagi tanqislikni butun qit'a bo'ylab vahima aylanishidan to'xtata oladi, ammo mavjud bo'lmagan yoqilg'ini yarata olmaydi", dedi Dublin City universitetidan Eftimiou.
️ Yevropa Komissiyasining barqaror transport va turizm bo'yicha komissari Apostolos Tzitzikostas "eng yomon stsenariyga tayyorgarlik ko'rish bilan birga, sayohatchilar orasida chalkashlik yoki vahima keltirib chiqaradigan haddan tashqari salbiy va xavotirli xabarlarni yuborishdan saqlanishimiz kerak" dedi.
Source: www.dw.com