O‘zbekistonda 2023-yil 1-apreldan boshlab “Quyoshli uy” dasturi amal qilmoqda. Unga ko‘ra, 50 kVt/soatgacha quvvatga ega quyosh fotoelektr stansiyalarini o‘rnatgan jismoniy shaxslar o‘z ehtiyojlaridan ortiq umumiy tarmoqqa uzatilgan har bir kVt/soat elektr energiyasi uchun 1000 so‘m miqdorida subsidiya oladi.
Masalan, agar bir oyda tarmoqdan 100 kVt/soat iste’mol qilgan bo‘lsangiz va panellaringiz 500 kVt/soat ishlab chiqargan bo‘lsa, davlat ijobiy farq uchun subsidiya to‘laydi. Pullar “Solik” ilovasi orqali hisobot oyidan keyingi oyning 25-sanasiga qadar kelishi kerak.
Fuqarolar bu tashabbusni qo‘llab-quvvatlab, kimdir jamg‘armalarini sarfladi, kimdir panellarni o‘rnatish uchun kredit oldi. Kun.uz’ga murojaat qilganlar aprel oyi uchun kafolatlangan to‘lovlarni olmaganliklaridan shikoyat qilmoqda.
Qashqadaryo viloyati Kitob tumani aholisi Islomjon Sobirjonov 2025-yil noyabrida 32 million so‘mga 10 kVt/soat quvvatli panellar o‘rnatgan. To‘lovlar fevralda boshlangan: 20 ming so‘m, martda 200 ming so‘mdan sal ko‘proq. Aprel uchun pul yo‘q, garchi panellar ishlayotgan bo‘lsa ham. Aprelda u tarmoqqa 900 kVt/soatdan, mayda 1100 kVt/soatdan ortiq energiya uzatgan.
2026-yil birinchi choragida 45,2 ming jismoniy shaxs quyosh panellaridan tarmoqqa elektr energiyasini sotgan va 73,9 milliard so‘mdan ortiq subsidiya olgan. Taqqoslash uchun, 2025-yil birinchi choragida 12,7 ming kishi 8,1 milliard so‘m subsidiya olgan. Bir yilda oluvchilar soni 3,5 barobar, to‘lovlar miqdori esa 9 barobar oshgan.
2026-yil byudjetida bu maqsadlar uchun 100 milliard so‘m ajratilgan. Birinchi chorak natijalariga ko‘ra, bu mablag‘ yetarli bo‘lmasligi mumkin – real xarajatlar ajratilgan mablag‘dan uch barobar ko‘p bo‘lishi mumkin.
Kun.uz Energetika vazirligi va Iqtisodiyot va moliya vazirligiga murojaat qilgan. Energetika vazirligi subsidiyalar davlat byudjetidan moliyalashtirilishini, ularni ajratish va to‘lash masalalari Iqtisodiyot va moliya vazirligi vakolatiga kirishini ma’lum qilgan. Iqtisodiyot vazirligi esa bu borada ish olib borilayotganini va rasmiy ma’lumot yaqin berilishini bildirgan.
Subsidiya to‘lovlaridagi kechikishlar nafaqat moliyaviy muammo, balki tizimga ishonchga putur yetkazadi. Agar fuqaro elektr energiyasini oldindan to‘lamasa, darhol tarmoqdan uziladi. Xuddi shu qoida to‘lovlarga nisbatan ham qo‘llanilishi kerak. “Quyoshli uy” loyihasi O‘zbekiston energiya tizimi uchun juda muhim va istiqbolli, ammo uni amalga oshirishdagi mas’uliyatsizlik eng yaxshi tashabbuslarni ham obro‘sizlantiradi.
Source: kun.uz