Chiqindilarni boshqarish va aylanma iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi 8 iyul kuni ommaviy axborot vositalari vakillari uchun foydalanishdan chiqarilgan transport vositalarini utilizatsiya qilish tizimini yaratish masalalari bo‘yicha intervyu o‘tkazdi. Tadbirda Agentlikning chiqindilarni hisobga olish va utilizatsiya qilishni tashkil etish boshqarmasi boshlig‘i Umarjon Abdullayev ishtirok etdi. Uchrashuvda jamoatchilik va blogerlardan kelib tushgan dolzarb savollarga javob berildi.
Agentlik ma'lumotlariga ko‘ra, respublikada hozirda 5 millionga yaqin avtotransport vositalari mavjud bo‘lib, ulardan 100 mingga yaqini nosoz holatda. Aynan ular shaharlardagi barcha zararli chiqindilarning 63 foiziga sabab bo‘lmoqda. Bundan tashqari, bitta eski avtomobilni utilizatsiya qilishda, tonnalab metall va plastmassadan tashqari, uning massasiga qarab 50 kg gacha xavfli qattiq chiqindilar hosil bo‘ladi. Shu munosabat bilan ekologik barqarorlikni ta'minlash va avtomobil parkini yangilash maqsadida tegishli normativ-huquqiy hujjat loyihasi ishlab chiqilgan edi.
Keng jamoatchilik muhokamasi natijalari va kelib tushgan takliflar asosida ushbu qonun loyihasi tubdan qayta ishlanmoqda. Eng muhim o‘zgarishlardan biri – loyihadan eng ko‘p jamoatchilik muhokamasiga sabab bo‘lgan normani, ya'ni 30 yosh va undan katta avtomobillar egalaridan yiliga 30 bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) majburiy ekologik kompensatsiya undirishni chiqarib tashlash bo‘ldi.
Ma'muriy majburlash o‘rniga davlat fuqarolarni iqtisodiy rag‘batlantirishning bozor mexanizmlariga tayanmoqda. Yangi tartibga ko‘ra, mamlakatda ochiq va shaffof tenderlar asosida avtomobillarni baholash va qayta ishlash bo‘yicha mustaqil korxonalar tarmog‘i yaratiladi. Eski transport vositalari adolatli bozor qiymati bo‘yicha baholanadi. Hatto mustaqil harakatlanish qobiliyatini yo‘qotgan nosoz avtomobillar ham mutaxassislar tomonidan bevosita ularning joylashgan joyida ko‘zdan kechiriladi.
Baholashdan so‘ng avtomobil egalari baholangan qiymat miqdorida naqd pul to‘lovi yoki maxsus vaucher olishlari mumkin. Yangi tizimning muhim xususiyati shundaki, bunday vaucherdan rasmiy dilerlardan yangi avtomobil sotib olishda dastlabki to‘lov sifatida foydalanish mumkin. Vaucher qiymati yangi avtomobil narxidan chegiriladi, qolgan summani esa 2 yildan 7 yilgacha foizsiz bo‘lib to‘lash mumkin.
Agar fuqaro taqdim etilgan vaucherdan foydalanmaslikka qaror qilsa, u bir oy ichida uning qiymatini naqd pulda olishi mumkin. Shu bilan birga, transport vositalarini baholash va utilizatsiya qilishni amalga oshiruvchi operatorlarning xarajatlarining bir qismi utilizatsiya yig‘imi mablag‘lari hisobidan belgilangan hisob-kitoblarga muvofiq qoplanadi.
Taklif etilayotgan tizimning afzalliklarini oddiy hayotiy misol orqali ko‘rsatish mumkin. Bugungi kunda rasmiy dilerdan yangi avtomobil sotib olayotganda, xaridor odatda avtomobil narxining kamida 30-50 foizi miqdorida dastlabki to‘lovni amalga oshirishi, qolgan summani esa 3-5 yil davomida foizlar bilan to‘lashi shart. Masalan, qiymati 165 million so‘m bo‘lgan Cobalt avtomobilini sotib olish uchun fuqaro darhol kamida 50 million so‘m o‘z mablag‘ini topishi kerak.
Taklif etilayotgan tizim aynan shu muammoni hal qilishga qaratilgan. Misol uchun, agar fuqaroning GAZ-24, Moskvich yoki birinchi avlod Nexia avtomobili bo‘lsa, texnik holatiga qarab, uning bozor qiymati bugungi kunda o‘rtacha 5 milliondan 70 million so‘mgacha bo‘lishi mumkin.
Agar fuqaroning eski avtomobili minimal baholansa – 5 million so‘m, unga 165 million so‘mlik yangi Cobalt avtomobilini sotib olishda dastlabki to‘lovni amalga oshirish talab qilinmaydi. Qolgan 160 million so‘mni yetti yil davomida teng oylik to‘lovlar bilan 1,9 million so‘mdan foizsiz to‘lash mumkin, shundan so‘ng fuqaro yangi avtomobil egasiga aylanadi.
Agar eski avtomobil yaxshi texnik holatda bo‘lib, 70 million so‘mga baholansa, yangi Cobaltning qolgan qiymati uchun yetti yillik bo‘lib to‘lashda oylik to‘lov 1,13 million so‘mni tashkil qiladi.
Ushbu mexanizmni amalga oshirish eskirgan, yaroqsiz va nosoz transport vositalarining atrof-muhitga salbiy ta'sirini kamaytirishga, shuningdek, respublika avtomobil parkini izchil yangilashni ta'minlashga xizmat qiladi.
Loyiha ustida ishlash hali yakunlanmagan. Hujjat bevosita muhim ijtimoiy masalalarga taalluqli bo‘lgani sababli, uni takomillashtirish respublika aholisining fikri, shuningdek, profil mutaxassislari bilan maslahatlashuvlar asosida amalga oshiriladi. Shu munosabat bilan Agentlik jamoatchilikni loyiha muhokamasida faol ishtirok etishga va takliflar, mulohazalar hamda konstruktiv tavsiyalar berishga chaqiradi.
Source: kun.uz