Kuz fasli kirib kelishi bilan bolalar orasida o'tkir respirator virusli infeksiyalar (ORVI) va gripp bilan kasallanish holatlari keskin ortadi. Havo haroratining pasayishi, xonalarning kamroq shamollatilishi va bolalarning maktab hamda bog'chalarda bir-biri bilan yaqin aloqada bo'lishi viruslarning tarqalishi uchun qulay sharoit yaratadi. Shu sababli O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi ota-onalarga kasallikning oldini olish va kasal bolani to'g'ri parvarish qilish bo'yicha muhim tavsiyalar berdi.
Vazirlik mutaxassislarining ta'kidlashicha, kasallanish xavfini kamaytirish uchun bolani kichik yoshdan boshlab qo'llarni sovun bilan muntazam yuvishga o'rgatish, kasal odamlar bilan yaqin aloqadan qochish va ob-havoga mos kiyintirish zarur. Kasallikning dastlabki belgilari paydo bo'lganda bolani uyda qoldirish tavsiya etiladi — bu uning tezroq tuzalishiga yordam beradi va atrofdagilarga yuqtirish xavfini kamaytiradi. Shuningdek, kun tartibiga alohida e'tibor qaratish lozim: to'g'ri ovqatlanish, yetarli uyqu va barqaror rejim immunitetni mustahkamlaydi. Bolaning ratsionida sabzavot va mevalar, sut mahsulotlari, tuxum, go'sht, baliq va dukkaklilar bo'lishi kerak, shirinliklar, chipslar, gazlangan va energetik ichimliklar esa cheklanishi tavsiya etiladi. Yotishdan oldin telefon va planshetda vaqt o'tkazishni qisqartirish ham muhim.
Gripp tez tarqalishi va jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkinligi bilan ajralib turadi. Odatda kasallik belgilari yuqtirgandan so'ng 1–4 kun ichida paydo bo'ladi. Kasallik ko'pincha to'satdan boshlanadi: tana harorati ko'tariladi, yo'tal, holsizlik, bosh, mushak va bo'g'im og'riqlari, tomoq og'rig'i kuzatiladi. Kichik yoshdagi bolalarda simptomlarga ayniqsa ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo'lish zarur. Og'ir kechishida nafas olish qiyinlashishi, suvsizlanish va ishtahaning yo'qolishi mumkin. Grippning asoratlari orasida pnevmoniya, otit, sinusit, meningit va boshqa kasalliklar bor. Profilaktikaning muhim usullaridan biri bu emlashdir — u grippning og'ir kechishi va asoratlari xavfini kamaytiradi. Emlashdan oldin oilaviy shifokor bilan maslahatlashish tavsiya etiladi.
Agar bola kasallangan bo'lsa, oddiy ORVI holatlarida ko'p hollarda uyda parvarish qilish yetarli. Bolaga tez-tez oz-ozdan suyuqlik berish, xonani muntazam shamollatish va haddan tashqari issiq kiyintirmaslik kerak. Burun bitishi bo'lsa, tuzli eritmalardan foydalanish mumkin. Bolani ovqat yeyishga majburlash shart emas — yoshiga mos yengil taomlar taklif qilish kifoya. Chaqaloqlarni tez-tez ko'krak suti bilan boqish tavsiya etiladi. Biroq, antibiotiklarni mustaqil ravishda berish qat'iyan man etiladi. ORVI viruslar keltirib chiqaradi, antibiotiklar esa bakteriyalarga ta'sir qiladi va virusli infeksiyani davolamaydi. Ularni nazoratsiz qabul qilish nojo'ya ta'sirlar va boshqa asoratlarga olib kelishi mumkin. Kasallik davrida shirinliklar, yog'li va qovurilgan taomlar hamda fastfudni cheklash tavsiya etiladi. Meva va sabzavotlarni istisno qilish shart emas, sut mahsulotlari ko'pchilik bolalar uchun xavfli emas. Eng muhimi — yetarli miqdorda suyuqlik ichishni ta'minlash.
Yuqori haroratda nafaqat raqamlarga, balki bolaning umumiy holatiga ham e'tibor qaratish lozim. Sog'liqni saqlash vazirligi haroratni tushiruvchi preparatlar (paratsetamol yoki ibuprofen) bolaning yoshi va vazniga qarab qo'llanilishini ta'kidlaydi. Agar ahvol yomonlashsa, aniq nafas qisishi, nafas olishning qiyinlashishi yoki tezlashishi, kuchli uyquchanlik, bolaning ovqatdan yoki ko'krakdan voz kechishi yoki g'ayrioddiy bezovtalik paydo bo'lsa, zudlik bilan tibbiy yordamga murojaat qilish zarur. Ota-onalarga xavfli davolash usullaridan qochish tavsiya etiladi: tomoqni yod yoki boshqa agressiv vositalar bilan ishlamaslik, turli preparatlarni mustaqil ravishda aralashtirmaslik va shifokor tayinlamasdan in'ektsiya qilmaslik kerak. Xonani isiriq yoki boshqa tutun hosil qiluvchi vositalar bilan tutatish ham nafas yo'llarini tirnash xususiyati keltirib, yo'talni kuchaytirishi mumkin. Yuqori haroratda bolani bir necha qavat kiyim va qalin ko'rpa bilan o'rash tavsiya etilmaydi — yengil kiyintirish va xonada qulay haroratni ta'minlash ma'qul.
Asosiy profilaktika choralari oddiy: qo'l gigienasi, to'g'ri ovqatlanish va uyqu, muntazam shamollatish, ob-havoga mos kiyim va emlash. Agar bola kasallansa, o'z-o'zini davolash bilan shug'ullanmaslik va uning holatini diqqat bilan kuzatish muhim. Eslatib o'tamiz, 2026 yil boshida O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi epidemiologik vaziyatning keskin yomonlashganini qayd etgan edi. Milliy byulletenning ikkinchi hafta ma'lumotlariga ko'ra, ORVI bilan kasallanish 1,9 baravar, o'tkir pnevmoniya holatlari esa ikki baravardan ko'proq oshgan.
Source: podrobno.uz