Toshkent shahrida O‘zbekiston aholisining populyatsion genomikasiga bag‘ishlangan ilk yirik monografiya nashrdan chiqdi. Mutaxassislarning fikricha, mamlakatda shaxsiylashtirilgan tibbiyotni rivojlantirish milliy genetik xususiyatlarni hisobga olmagan holda mutlaqo mumkin emasligini ko‘rsatish uchun olimlar o‘nlab ilmiy tadqiqotlarni jamlab, chuqur tahlil qilishgan.
Global miqyosdagi aksariyat genetik loyihalar asosan yevropoidalarning ma’lumotlariga tayanadi. Xususan, xalqaro GWAS katalogidagi tadqiqotlarning 90 foizdan ortig‘i aynan yevropaliklarga bag‘ishlangan bo‘lib, osiyolik guruhlarga atigi 3,14 foiz to‘g‘ri keladi. Bu holat shuni anglatadiki, ushbu ishlar natijalarini o‘zbek xalqi kabi boshqa millat vakillariga avtomatik ravishda tatbiq etib bo‘lmaydi.
Tadqiqot mualliflari 301 ta ilmiy nashrni o‘rganib chiqib, shundan 34 tasini eng batafsil tahlil qilishgan. Kitobda yurak-qon tomir, onkologik va metabolik kasalliklarga aloqador nasliy omillar haqidagi ma’lumotlar jamlangan. Jumladan, 2-toifa qandli diabetga alohida e’tibor qaratilgan bo‘lib, tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, mamlakatdagi haqiqiy kasallanish holatlari rasmiy dispanser statistikasidan o‘n baravar yuqori ekanligi ma’lum bo‘lgan.
Olimlar xavf tug‘diruvchi genetik markerlarni aniqlab, maxsus skrining-panelini tuzdilar va uni sinovdan o‘tkazdilar. Ushbu natijalar kelgusida shifokorlarga har bir bemorning individual xususiyatlarini inobatga olgan holda samarali davolash muolajalarini belgilash imkonini beruvchi test-tizimlarini yaratish uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Mazkur monografiya Ilg‘or texnologiyalar markazi tomonidan Respublika kardiologiya markazi va Toshkent davlat tibbiyot universiteti bilan hamkorlikda tayyorlandi. Eslatib o‘tamiz, 2025-yil oktabr oyida Ilg‘or texnologiyalar markazi olimlari mamlakat tarixida ilk bor o‘zbekistonliklarning genlarini to‘liq o‘qib chiqib, tahlil qilgan edilar. O‘shanda aniqlangan mutatsiyalarning deyarli uchdan bir qismi jahon ilm-faniga noma’lum bo‘lib chiqib, xalqaro ma’lumotlar bazasiga kiritilgandi.
Source: podrobno.uz