Oʻzbekiston Respublikasida atom energetikasini rivojlantirish va boʻlajak atom elektr stansiyalarida (AES) yadroviy hamda radiatsiyaviy xavfsizlikni eng yuqori darajada taʼminlashga qaratilgan yangi meʼyoriy talablar rasman tasdiqlandi. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan ishlab chiqilgan mazkur muhim hujjat Adliya vazirligida 3967-raqam bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi. Hujjatning bosh maqsadi — yadroviy avariyalarning oldini olish, radioaktiv chiqindilar va nurlanish ehtimolidan aholi salomatligi hamda atrof-muhitni ishonchli muhofaza qilishdan iboratdir.
Asosiy faktlar: Yangi tartibga koʻra, AES qurilishi boshlanishidan oldin reaktor tizimlarining xavfsizlik koʻrsatkichlari aks etgan loyiha hujjatlari toʻliq tasdiqlanishi shart. Hujjat 3967-raqam ostida roʻyxatga olingan boʻlib, unga asosan yadroviy xavfli amaliyotlar faqat reaktor toʻxtatilgan holatda oʻtkaziladi. Mazkur qatʼiy qoidalar 2027-yilning fevral oyidan boshlab toʻliq kuchga kirishi belgilangan.
Mazkur hujjat Oʻzbekistonning tinch maqsadlardagi atom energetikasini yoʻlga qoʻyish borasidagi uzoq muddatli strategik loyihalari doirasida muhim qadam hisoblanadi. Mamlakatda kam quvvatli va katta quvvatli atom elektr stansiyalarini barpo etish rejalashtirilayotgan bir paytda, xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE) standartlariga mos keluvchi milliy meʼyoriy bazani mustahkamlash zarurati yuzaga kelgan edi. Yangi qoidalar reaktor qurilmalarini loyihalashdan tortib, ularni ekspluatatsiya qilish va ishdan chiqarishgacha boʻlgan butun hayotiy siklni tartibga soladi hamda har qanday texnologik xatolik xavfini minimallashtirishni koʻzda tutadi.
Yangi tartib doirasida AES reaktor qurilmasi va xavfsizlik tizimlarining konstruksiyasiga, shuningdek stansiyadan foydalanish shartlariga loyiha hujjatlariga oldindan rasmiy oʻzgartirish kiritmasdan turib aralashish qatʼiyan taqiqlanadi. Bundan tashqari, ehtimoliy avariyalar oqibatida radioaktiv moddalarning atmosfera havosi, suv resurslari, tuproq qatlami, flora va faunaga yetkazishi mumkin boʻlgan zarari oldindan kompleks tahlil qilinishi shart. Loyiha hujjatlarida ushbu taʼsirlarni bartaraf etish hamda zararni kamaytirish boʻyicha aniq chora-tadbirlar oʻz ifodasini topishi belgilangan.
Hujjatda texnik xavfsizlikni taʼminlash mexanizmlariga alohida eʼtibor qaratilgan. Xususan, stansiya blokini elektr tarmogʻiga ulash va sanoat rejimiga oʻtkazish jarayonida reaktor quvvati birdaniga emas, balki bosqichma-bosqich oshiriladi. Har bir bosqichda sinovlar oʻtkazilib, natijalar nazorat organlari tomonidan qatʼiy tahlil qilinadi. Barcha xavfli manipulyatsiyalar faqat reaktor toʻxtatilgach, masʼul shaxslar nazorati ostida bajariladi. Xodimlarning tayyorgarligini yuqori darajada ushlab turish uchun esa avariyaga qarshi doimiy amaliy mashgʻulotlar oʻtkazib boriladi.
Source: kun.uz