26-oktabr kuni Investitsiyaviy nizolarni hal etish bo‘yicha xalqaro markaz (ICSID) arbitraj tribunali Turkiya fuqarosi Mehmet Zeki Obuz va boshqa da’vogarlarning O‘zbekistonga qarshi qo‘zg‘atgan xalqaro arbitraj ishi bo‘yicha qaror e’lon qildi. Adliya vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, tribunal davlatga qarshi ilgari surilgan barcha talablarni rad etdi; ishni ko‘rib chiqish besh yildan ortiq davom etdi. Nizo oziq-ovqat sanoatidagi korxona faoliyati bilan bog‘liq bo‘lib, da’vogarlar O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasida 1992-yilda imzolangan investitsiyalarni o‘zaro rag‘batlantirish va himoya qilish to‘g‘risidagi ikki tomonlama bitimga tayangan.
Asosiy faktlar: ICSID arbitraj tribunali Mehmet Zeki Obuz, Sevde Yilmaz, Xyuriye Obuz hamda faoliyati tugatilayotgan Turkiyaning Obuzlar Gıda kompaniyasining O‘zbekistonga qarshi barcha talablarini rad etdi. Ish bo‘yicha tribunal 2022-yil fevralida shakllantirilgan, talablarning mohiyati yuzasidan eshituvlar 2024-yil 1–10-iyulda Vashingtonda bo‘lib o‘tgan. Qaror nizolashuvchi tomonlar uchun yakuniy hisoblanadi.
Nizoning huquqiy va iqtisodiy zamini investitsiyalarni himoya qilish masalalari bilan bog‘liq: da’vogarlar 1992-yilgi bitimga tayanib, oziq-ovqat sanoatidagi korxona atrofidagi nizoni xalqaro arbitrajga olib chiqqan. Ochiq manbalarda arizachilar O‘zbekistonning aynan qaysi choralari yuzasidan nizolashgani va qancha miqdorda tovon talab qilgani ko‘rsatilmagan. O‘zbekiston manfaatlarini Adliya vazirligi hamda Curtis, Mallet-Prevost, Colt & Mosle (Curtis) xalqaro yuridik firmasi himoya qilgan; avvalroq Gazeta xabar berganidek, 2025-yil noyabr oyida Curtis Toshkentda o‘z ofisini ochgan.
Adliya vazirligi e’lon qilgan ma’lumotga ko‘ra, tribunal davlatga qarshi barcha da’volarni asossiz deb topgan. ICSID reyestrida ish yakunlangan sifatida qayd etilgan, biroq qarorga da’vogar tomonidan tayinlangan arbitrlardan birining alohida fikri ilova qilingan. Qaror va alohida fikr matnlarini ochiq manbalardan topishning imkoni bo‘lmadi. 2007-yilda “Xalq so‘zi” gazetasida yozilishicha, Mehmet Zeki Obuz O‘zbekistonda bojxona to‘lovlari, QQS va aksiz solig‘ini to‘lashdan bo‘yin tovlash, budjet mablag‘larini o‘zlashtirish va talon-toroj qilish kabi jinoyatlarda ayblanib, 16 yilga ozodlikdan mahrum etilgan; nashr uning 1995-yilda O‘zbekistonga kelgani, “Sundus” QK asoschilaridan biri va 1998-yilda bosh direktori bo‘lgani haqida ham xabar bergan.
Hozircha qaror matni to‘liq ochiq e’lon qilinmagan bo‘lsa-da, ICSID arbitraj tribunali chiqargan qaror nizolashuvchi tomonlar uchun yakuniy hisoblanadi. Keyingi bosqichda qaror va alohida fikr matnining e’lon qilinishi, shuningdek bu ishning O‘zbekistonning investitsiyaviy nizolar bo‘yicha keyingi amaliyotiga ta’siri kuzatiladi. Rasmiylar tomonidan berilgan ma’lumotlarga ko‘ra, davlat manfaatlari xalqaro arbitrajda to‘liq himoya qilingan.
Source: www.gazeta.uz