O‘zbekiston Markaziy banki tijorat banklariga sud qarori chiqarilgan kreditlar bo‘yicha ichki audit o‘tkazishni topshirdi. Toshkentda e’lon qilingan talabga ko‘ra, banklar qaror chiqarilgandan keyin noqonuniy hisoblangan foizlar, jarimalar va penyani bekor qilishi, ilgari undirilgan mablag‘larni esa qaytarishi kerak. Audit 2026-yil 10-dekabrgacha yakunlanadi, natijalar bo‘yicha hisobotlar 25-dekabrgacha Markaziy bankka taqdim etilishi belgilangan. Qaror Fuqarolik kodeksining 744-moddasi uchinchi qismiga muvofiq, sud qarori summasiga yangi foiz va jarimalar qo‘shilmasligi talabidan kelib chiqadi.
Asosiy faktlar: Markaziy bank sud qarori chiqarilgan kreditlar bo‘yicha ichki auditni majburiy qildi; noqonuniy foiz, jarima va penyalar bekor qilinishi hamda undirilgan pullar qaytarilishi kerak. Audit 10-dekabr, yakuniy hisobotlar 25-dekabr 2026-yilgacha tamomlanishi lozim. Asos — Fuqarolik kodeksining 744-moddasi uchinchi qismi, unga ko‘ra sud qaroridan keyin qarz summasi yangi hisob-kitoblar bilan oshirilmaydi.
Bu talab bank amaliyotida sud qaroridan keyin ham qo‘shimcha foiz, jarima va penya hisoblash holatlari bo‘lishi mumkinligi fonida muhim. Fuqarolik kodeksining 744-moddasi uchinchi qismi qarzdor uchun himoya mexanizmini belgilaydi: sud undirish to‘g‘risida qaror chiqargach, qarorda ko‘rsatilgan summa bo‘yicha yangi moliyaviy sanktsiyalar qo‘llanilmasligi kerak. Markaziy bank nazorati bunday hisob-kitoblarni banklarning ichki nazorati va mijozlar bilan munosabatlaridagi shaffoflik nuqtai nazaridan tartibga solishga qaratilgan. Moliya sektorida bunday auditlar banklarning ichki risk nazorati, mijozlar bilan hisob-kitoblar tarixi va sud qarorlari ijrosi bo‘yicha ma’lumotlarni yagonalashtirishga yordam beradi; shu bilan birga, regulyator talabining aniq muddatlari banklar uchun tezkor tayyorgarlik va hisobot intizomini talab qiladi. Kredit bozori ishtirokchilari uchun bu qoida ijrosini tekshirish va qonunchilikka rioya qilishni kuchaytirish signali sifatida qaraladi.
Markaziy bank talabiga ko‘ra, tijorat banklarining kuzatuv kengashlari va boshqaruvlari ushbu talab bajarilishini ta’minlashi shart. Ichki audit xizmatlari sud qarori mavjud kreditlarni tekshirishi, aniqlangan qonunbuzarliklarni bank rahbariyati muhokamasiga taqdim etishi kerak. Agar qaror chiqqandan keyin qarzdorga noqonuniy foiz yoki jarima hisoblangan bo‘lsa, banklar bu summalarni bekor qilishi va ilgari undirilgan mablag‘larni qisqa muddatda qaytarishi lozim. Bu jarayonda har bir holat bo‘yicha hujjatlar va hisob-kitoblar asos bo‘lishi ko‘zda tutilgan.
Keyingi bosqichda banklar 2026-yil 25-dekabrgacha bajarilgan ishlar va qaytarilgan mablag‘lar to‘g‘risida tasdiqlovchi hujjatlar bilan batafsil hisobot taqdim etishi kerak. Markaziy bank ushbu hisobotlarni umumlashtirib, qoida ijrosini monitoring qilishi kutilmoqda. Bunday holatga duch kelgan qarz oluvchilar Markaziy bankning kol-markaziga yoki Telegram-bot orqali murojaat qilishlari mumkin. Agar audit natijalari keng tarqalgan qonunbuzarliklarni ko‘rsatsa, Markaziy bank keyingi tartibga solish choralarini ko‘rib chiqishi mumkin, biroq hozircha asosiy e’tibor mavjud holatlarni tuzatish va qarz oluvchilarga qaytarishga qaratilgan. Yakunda banklar uchun intizomiy talablar kuchayishi, kredit shartlari va undirish amaliyotida mijozlar huquqlarini himoya qilishga e’tibor ortishi mumkin.
Source: podrobno.uz