Qashqadaryo viloyatida suv tanqisligini yumshatishga qaratilgan pilot loyiha — sun’iy muzlik sinovdan o‘tkazildi. Loyiha natijalari Turkiyaning Antalya shahrida bo‘lib o‘tgan BMTning COP31 iqlim konferensiyasida taqdim etildi. Shahrisabz tumanidagi Sarchashma mahallasida 2026-yil yanvar oyida qurilgan ilk muzlik doirasida qariyb 800 kub metr muz hosil qilindi, erigan suvdan esa taxminan 60 ta xonadon foydalandi. Bu haqda Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha milliy qo‘mita ma’lum qildi.
Asosiy faktlar: Sarchashma pilotida qariyb 800 kub metr muz yig‘ilib, erigan suv bilan 60 ga yaqin xonadon ta’minlandi; ilk inshoot 2026-yil yanvarida paydo bo‘lgan. Tizim elektr nasoslari va sovutish uskunalarisiz, tabiiy balandlik farqi hamda bosim asosida ishlaydi; texnologiyani suv tanqisligi sezilayotgan boshqa tog‘ oldi tumanlarida qo‘llash ko‘rib chiqilmoqda.
Loyiha O‘zbekiston va Markaziy Osiyo uchun dolzarb bo‘lgan suv xavfsizligi masalasiga javob beradi. Qo‘mita keltirgan prognozlarga ko‘ra, 2050-yilga borib O‘zbekistonning suv resurslari bilan ta’minlanishi 30–40 foizga kamayishi, sug‘orish uchun suvga bo‘lgan ehtiyoj esa chorakga oshishi mumkin. Yurtda suv tanqisligi 15 milliard kub metrga yetishi ehtimoli ham aytilmoqda. Bu dehqonchilik, qishloq aholisining daromadi va uy xo‘jaliklarining suv ta’minotiga bosim yaratadi, shu sababli qishki namlikni saqlab, issiq mavsumda ishlatishga asoslangan tejamkor yechimlarga qiziqish ortmoqda.
Ice Stupa texnologiyasi murakkab sovutish tizimlarisiz, tabiatning o‘z imkoniyatlariga tayanadi. Qishda tabiiy manbadan olinadigan suv quvurlar orqali yuqoriga yo‘naltirilib, sovuq havoda purkalanadi; mayda tomchilar asta-sekin muzlab, muz to‘planib borgan sari kattalashib boruvchi ustun hosil qiladi. Suvni uzatishda tabiiy balandlik farqi va bosimdan foydalaniladi, shuning uchun elektr energiyasi talab qilinmaydi. Bahor kelishi bilan muz sekin eriy boshlaydi, hosil bo‘lgan suvni bog‘lar, tomorqalar va boshqa xo‘jalik ehtiyojlariga yo‘naltirish mumkin.
Loyihani Ekologiya va iqlim o‘zgarishi bo‘yicha milliy qo‘mita BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) bilan birgalikda, Global ekologik fondning moliyaviy ko‘magida amalga oshirmoqda. Fevral oyida qo‘mita Sarchashmada to‘rtta muz inshooti qurilayotgani haqida xabar bergan edi. Tashkilotchilarning qayd etishicha, pilot loyiha qishki suv resurslarini suvga talab yuqori bo‘lgan issiq mavsumgacha saqlash imkonini ko‘rsatdi; hozir bu yondashuvni suv tanqisligi kuzatilayotgan boshqa tog‘ oldi tumanlariga moslashtirish imkoniyatlari o‘rganilmoqda.
COP31 doirasidagi taqdimot loyihani mintaqaviy iqlim kun tartibi bilan bog‘laydi. Avvalroq Prezident Shavkat Mirziyoyev qurg‘oqchilik va muzliklarning erishiga qarshi kurashda Markaziy Osiyo davlatlarini kuchlarni birlashtirishga chaqirgan edi. Agar texnologiya kengaytirilsa, sun’iy muzliklar suvni tejovchi sug‘orish, prognozlashni yaxshilash va mintaqaviy hamkorlikni o‘z ichiga olgan kengroq moslashuv strategiyasining bir qismiga aylanishi mumkin. Pilot natijalari va iqtisodiy samaradorlik tahlil qilingach, texnologiyani kengaytirish bo‘yicha keyingi qarorlar kutilmoqda.
Source: podrobno.uz