Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qo‘mitasi huzuridagi Urban Lab loyihasi tomonidan tashkil etilgan munozarada „master plan“ atamasi va bosh rejani shaharsozlikni rejalashtirish tizimidagi o‘rni muhokama qilindi. Unda Central Asian University professori, 30 yillik tajribaga ega me’mor Alvaro Lopes Gonsales Malo hamda Yangi Toshkent bosh me’mori Umidjon Fayziyev ishtirok etdi. Tadbirda hujjatlar iyerarxiyasi, huquqiy aniqlik va shahar muhitining sifatini saqlash masalalariga e’tibor qaratildi.
Asosiy faktlar: „master plan“ atamasi O‘zbekistonda bir necha yil avval muomalaga kirgan, biroq umumiy tushuncha hali shakllanmagan; ekspert bosh rejani qonun, master planni taktika, BRLni esa amalga oshirish vositasi deb belgiladi; Ispaniya tajribasida BRL bosh rejani o‘zgartira olmaydi va alohida tuzatish talab etiladi.
„Master plan“ atamasi O‘zbekistonda bir necha yil avval muomalaga kirib kelgan, biroq ushbu hujjat nimani anglatishi va shaharsozlikni rejalashtirish tizimida qanday o‘rin tutishi borasida hali umumiy tushuncha shakllanmagan. Munozara ayni shu masalaga bag‘ishlandi va ishtirokchilar hujjatlar o‘rtasidagi farqlarni, ularning huquqiy kuchini hamda amaliy qo‘llanilishini tushuntirishga harakat qildi. Bu qurilish sohasida tartibsizlikni kamaytirish va shahar rivojlanishini boshqarish uchun muhim ahamiyatga ega.
Alvaro Lopes Gonsales Maloning aytishicha, Yevropada ba’zan umumiy huquqiy doirani master plan deb atashadi, O‘zbekistonda esa xuddi shunday vazifani bosh reja bajaradi. U shaharsozlik hujjatlarining quyidagi iyerarxiyasini taklif qildi: bosh reja — bu qonun, master plan — taktika, BRL esa — amalga oshirish vositasi. Uning ta’riflashicha, bosh reja yer toifalarini — shahar, qurilish olib boriladigan va qishloq xo‘jaligi yerlarini belgilaydi, shuningdek yirik bog‘lar, ijtimoiy infratuzilma obyektlari, daryolar va ekologik yo‘laklar kabi asosiy elementlarni mustahkamlaydi. Bosh reja bilan o‘rnatilgan zonalashtirish, qurilish zichligi va balandligi me’yorlari, qizil chiziqlar hamda infratuzilma parametrlari quyi turuvchi barcha hujjatlar uchun majburiydir; uni ishlab chiqishda jamoatchilik ishtiroki va suv ta’minoti, energetika, transport hamda ekologiya xizmatlarining majburiy xulosalari nazarda tutiladi.
Master plan tuman darajasidagi vosita bo‘lib, uning maqsadi nafaqat moliyaviy samaradorlikni ta’minlash, balki bosh reja doirasidan chiqmagan holda hududning ijtimoiy va iqtisodiy qiymatini ochib berishdan iborat. Master planni amalga oshirish uchun BRL zarur; Ispaniyada uning muqobili sifatida „qisman reja“ (plan parcial) qo‘llaniladi. Ekspert ta’kidlashicha, na master plan, na BRL bosh rejanning o‘rnini bosa olmaydi. Ispaniyada BRL bosh rejani o‘zgartira olmaydi: agar quruvchi qizil chiziqni, nishablikni yoki balandlikni o‘zgartirmoqchi bo‘lsa, buning uchun alohida huquqiy vosita — bosh rejaga maxsus tuzatish kiritish talab etiladi. Bu huquqiy aniqlikni kafolatlaydi va tartibsizlikning oldini oladi.
Ekspertning fikricha, O‘zbekistonda BRL ishlab chiqishda ko‘pincha batafsil shaharsozlik reglamentlari va shahar dizayni qoidalari e’tibordan chetda qoladi; ularsiz quruvchilar zichlik va qurilish koeffitsiyentlariga rasman rioya qilishlari mumkin, biroq shahar muhitining sifati baribir zarar ko‘radi. Bosh reja yashil va moviy infratuzilmani himoya qilish imkonini beradi: Santyago-de-Kompostelada yashil halqalar va yo‘laklar bosqichma-bosqich yaratilgan, Vigoda esa Lagares daryosi bo‘ylab butun yo‘lak yagona ochiq makonlar tizimi sifatida darhol mustahkamlab qo‘yilgan. Ekspert Toshkentdagi Anhor kanali va Chirchiq daryosi suratlarini namoyish etib, har ikki suv havzasi ham bo‘laklanishdan aziyat chekayotganini qayd etdi. Munozara shaharsozlik hujjatlarini aniq iyerarxiya asosida qayta ko‘rib chiqish, batafsil reglamentlar va dizayn qoidalarini keng joriy etish hamda suv havzalari va yashil infratuzilmani yaxlit himoya qilish zarurligini ko‘rsatdi; keyingi qadamlar qonunchilik, rejalashtirish amaliyoti va yangi shahar loyihalarida bu tamoyillarni izchil tatbiq etish bilan bog‘liq bo‘ladi.
Source: www.gazeta.uz