Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Ko‘krak bezi saratoni o‘pka saratonidan keyin ikkinchi eng ko‘p tarqalgan onkologik kasallik bo‘lib, 2024-yilda dunyo bo‘ylab taxminan 2,43 million yangi holat aniqlangan; ayollar orasida u tashxislar soni va o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha yetakchi. O‘zbekistonda 2025-yilda 4 843 ta yangi holat qayd etilgan, o‘tgan yili 2 085 kishi, jumladan 2 069 ayol vafot etgan; holatlarning 61,9 foizi profilaktik ko‘riklarda va 70,8 foizi I-II bosqichlarda topilgan. Gazeta onkopsixolog Inna Orlova bilan tashxisdan keyingi kechinmalarni yengib o‘tish, yaqin insonni qo‘llab-quvvatlash va davolanish vaqtida suyanch topish haqida suhbatlashdi.

Asosiy faktlar: 2024-yilda dunyo bo‘yicha taxminan 2,43 million yangi ko‘krak bezi saratoni holati qayd etilgan; O‘zbekistonda 2025-yilda 4 843 yangi holat aniqlangan; o‘tgan yili 2 085 kishi, shu jumladan 2 069 ayol vafot etgan; holatlarning 61,9 foizi profilaktik ko‘riklarda va 70,8 foizi I-II bosqichlarda topilgan.

Kontekst va sabablar

Tashxis nafaqat bemorning, balki uning yaqinlarining ham hayotini o‘zgartiradi: qo‘rquv, xavotir, mavhumlik, og‘ir suhbatlar va yangi sharoitlarga ko‘nikish zarurati paydo bo‘ladi. Inna Orlovaning ta’kidlashicha, inson onkologik kasallikka shubha yoki tasdiqlangan tashxis paytida ruhiy shokka tushadi; bu shok odatiy hayotning bir lahzada barham topishidan kelib chiqadi, hayot «tashxisgacha» va «tashxisdan keyingi» davrga bo‘linadi, kundalik reja va maqsadlar ikkinchi darajaga tushadi, chunki butun diqqat-e’tiborni kasallik egallab oladi va odamni kuchli qo‘rquv bosadi. Tashxis ma’lum bo‘lgach, insonga uni o‘zicha hazm qilib olishiga imkon berish muhim; reaksiyalar xilma-xil bo‘lishi mumkin: kimdir haftalab yig‘laydi va o‘zini yo‘qotadi, kimdir mavhumlikdan vahimaga tushadi va g‘azablanadi, kimdir tashqi tomondan xotirjam ko‘rinib faol ma’lumot to‘playdi va davolanishni rejalashtiradi, ba’zilar esa dardu-hasratini ichiga yutadi. Tashqi ko‘rinish his-tuyg‘ular yo‘qligini bildirmaydi.

Keyingi qadamlar va muhim tafsilotlar

Dastlabki kunlarda vaziyatni darhol qabul qilish yoki kurashish uchun kuch topish shart emas; ruhiyatga voqeani anglab yetish va keyingi qadamni aniqlash uchun vaqt kerak. Yo‘qotishning besh bosqichli modeli ko‘pincha inkor etish, g‘azab, murosa izlash, tushkunlik va qabul qilish bilan bog‘lanadi, biroq u universal algoritm emas; hissiyotlar oldindan belgilangan yo‘nalish bo‘ylab harakatlanmaydi, qo‘rquv o‘rnini umid, g‘azab o‘rnini qabul qilish, tushkunlik o‘rnini esa murosa izlash egallashi va bu his-tuyg‘ular hatto bir kunning o‘zida qaytishi mumkin. Reaksiyaga psixotip, asab tizimi barqarorligi, hayotiy tajriba, stressni yengish usullari, yaqinlar bilan munosabatlar, tibbiy yordam imkoniyati, moliyaviy ahvol, tashxisning xususiyatlari va aniqlik yoki noaniqligi ta’sir qiladi. Suhbat tashxisdan keyingi davrda professional onkopsixologik yordam, oilaviy qo‘llab-quvvatlash va erta aniqlashga e’tibor muhimligini eslatadi.

Source: www.gazeta.uz