"Bullying" atamasi bugungi kunda o'smirlar o'rtasidagi har qanday murakkab munosabatlarning universal izohiga aylanib bormoqda. Toshkent shahridagi New Tone ingliz gimnaziyasining maktab psixologi Olga Ushakova bu hodisaning xavflari va ota-onalar farzandlarining sinfdagi psixologik farovonligi haqida qayg'urishda nimalarga e'tibor berishlari kerakligini tahlil qilmoqda.
Ushakova ta'kidlashicha, "bullying" atamasi endi har joyda: ota-onalar guruhlarida, maktab yig'ilishlarida, ijtimoiy tarmoqlarda qo'llanilmoqda. Har qanday jiddiy o'smir mojarosi darhol "tahqirlash" sifatida talqin qilinishi ehtimoli ortib bormoqda. Internetda maktablarda tizimli psixologik va hatto jismoniy zo'ravonlikka duchor bo'lgan o'smirlarning cheksiz ko'plab haqiqiy hikoyalarini topish mumkin, ammo muammo shundaki, tarmoqqa tushgan bu hodisa virusli bo'lib qoldi.
"Bullying" tushunchasining virusli xeshtegga aylanishi kamida ikkita sezilarli xavfni o'z ichiga oladi. Birinchisi, "bo'ri! bo'ri!" deb baqirayotgan bolaning mashhur ertagida bo'lgani kabi, "bullying" deb har qanday qiyshaygan qarashni qabul qilsak, ushbu muammoli mavzuga sezgirlik pasayadi. Cheksiz soxta signal shovqinida haqiqiy yordam chaqiruvi eshitilmasligi mumkin.
Ikkinchi salbiy ta'sir: har qanday kelishmovchilikni "bullying" deb talqin qilsak, biz keraksiz tashvish va keskinlikni qo'shamiz. Vaziyatni qo'shimcha dramalashtiramiz, uning atrofida yangi nizolar yuzaga keltiramiz. Bu shunchaki hammaga yashash, o'qish, ishlashga xalaqit beradi.
New Tone gimnaziyasining tajribasida o'rta maktab o'quvchisi uyga yig'lab kelayotgan ko'rsatkichli holat bo'lgan. U "hech kim u bilan gaplashishni xohlamaydi", sinfdagi qizlar unga qarshi kayfiyatda deb aytgan. Maktab psixologik yordam xizmati mutaxassislari sinfda yashirin kuzatuv va individual suhbatlar o'tkazdilar. Natijada, qizning "hamma mening qarshimda" hissi yo'qoldi, uning hissiy holati barqarorlashdi. Bu tarixning eng muhim natijasi - muammo professional hal qilindi, qurbon rolini mustahkamlamasdan va "bullying"da shov-shuvli va shoshilinch ayblovlardan qochildi.
Britaniyalik pediatr va bolalar psixoanalisti Donald Vinnikottning ajoyib so'zlarini eslatish lozim: "Kattalar tushunishni biladigan joyda, bolaga himoya qilish kerak emas". O'smirlik davri muqarrar ravishda hissiy keskinlik va keskin reaktsiyalar bilan bog'liq. Bu paytda kattalar uchun ikkita ekstremal holatdan qochish muhimdir. Bir tomondan, har bir bolalar janjalini dramalashtirib bo'lmaydi, hatto ikkala raqib o'qituvchidan baland bo'lsa ham. Boshqa tomondan, haqiqiy tahqirlash belgilaridan yuz o'girib, ba'zi eng fojiali oqibatlarga olib keladigan vaziyatlarga yo'l qo'yish mumkin emas.
Maktabning asosiy vazifasi bu vaqtda "tinchlik va osoyishtalik" illuziyasini yaratmaslik, balki o'quvchilarning psixologik qiyinchiliklarini o'z vaqtida aniqlash va samarali bartaraf etish mexanizmini qurish va doimiy takomillashtirishdir. Ota-onalar esa farzandlarining psixologik farovonligi haqida tashvishlangan paytda maktab bilan hamkorlikning ahamiyatini eslab qolishlari kerak.
Source: podrobno.uz