Mavritaniyaning Chinguetti shahrida joylashgan el-Habot oilaviy kutubxonasi kitobdor Muhammad G‘ulom el-Habot tomonidan ehtiyotkorlik bilan saqlanmoqda. U oq qo‘lqop kiyib, arab tilidagi qalin qo‘lyozmalarni varaqlab, ularni maxsus qutilarga joylaydi.
“Bu kitoblar men va oilam uchun juda muhim”, deydi el-Habot. “Ular bilan munosabatim ota va o‘g‘il o‘rtasidagidek. Biz ularni Yer va undagi barcha odamlar yo‘qolguncha himoya qilishimiz kerak.”
Chinguetti bir vaqtlar 13-17-asrlarda savdo va islom ilmi markazi bo‘lgan, ammo hozirda aholining katta shaharlarga ko‘chishi tufayli deyarli bo‘shab qolgan. Shahar, shuningdek, iqlim o‘zgarishi ta’sirida: qum va toshqin bo‘ronlari tez-tez sodir bo‘ladi, harorat haddan tashqari yuqori yoki past bo‘ladi.
Vayoming universiteti tadqiqotchisi Endryu Bishopning so‘zlariga ko‘ra, “Haddan tashqari issiqlik va kam yog‘ingarchilik matnlarni suv yoki issiqlik bilan buzadi, ko‘plab qo‘lyozmalarni ta’mirlab bo‘lmaydigan holga keltiradi. Loydan qurilgan kutubxonalar esa to‘satdan yog‘adigan yomg‘ir va 40 darajadan yuqori yozga moslashmagan.”
El-Habot 2002-yilda otasi kasal bo‘lib qolgach, 1400 ga yaqin qo‘lyozmani saqlash mas’uliyatini o‘z zimmasiga olgan. Uning ikki o‘g‘li bu vazifani rad etishi mumkin, chunki ular Nouakchott kabi shaharlarda imkoniyat izlashmoqda.
Qo‘lyozmalar el-Habotning ajdodi Sidi Muhammad Ould Habot va boshqa olimlar tomonidan 18-19-asrlarda Misrdan Andalusiyagacha sayohat qilib to‘plangan. Ularda islom huquqi, hadis, matematika, tibbiyot va she’riyat kabi mavzular qamrab olingan.
Chinguetti bir vaqtlar “Sahroning Sorbonnasi” deb atalgan. Ammo karvon savdosining pasayishi va yevropalik dengiz yo‘llarining ochilishi bilan eski shahar bo‘shab, ko‘plab kutubxonalar yopilgan.
El-Habotning aytishicha, ajdodining uchta vasiyati bor: kutubxona Chinguettida qolsin, barcha bilim izlovchilarga ochiq bo‘lsin va dindor, axloqli erkak avlod kitobdor bo‘lsin. Bu vasiyatlarni buzish Xudoning g‘azabiga sabab bo‘lishi mumkin.
Iqlim o‘zgarishi sababli Mavritaniyada yillik yog‘in miqdori 1970-yildan beri 35 foizga kamaygan. YUNESKO 1996-yilda Chinguettini Jahon merosi ro‘yxatiga kiritgan, ammo ta’mirlash ishlari cheklangan.
Kutubxonani saqlash qimmat: eskirgan qo‘lyozmalarni qayta chop etish yoki raqamlashtirish, hasharotlarga qarshi kimyoviy vositalar va mos saqlash joylari talab etiladi. El-Habot issiq kunlarda namlikni oshirish uchun xonaga chelaklarda suv qo‘yadi.
Sayyohlar soni 2000-yillarning o‘rtalarida qurolli hujumlar tufayli kamaygan, ammo hozir asta-sekin tiklanmoqda. 2024-yilda YUNESKOning 100 ming dollarlik loyihasi 13 ta oilaviy kutubxonaga konditsioner, kompyuter va saqlash jihozlarini bergan.
“Men bu merosni o‘zim va butun insoniyat uchun himoya qilishim kerak”, deydi el-Habot.
Source: www.aljazeera.com