O'tgan asrning eng mashhur aktrisalaridan biri Marilyn Monro (haqiqiy ismi Norma Jin Mortenson) 1926-yil 1-iyunda Los-Anjelesda tug'ilgan. Uning bolaligi mehribonlik uylari va beqarorlik bilan o'tgan. Yoshligidan u Gollivudda ayollarning tashqi ko'rinishiga qarab baholanishini tushungan.
Model sifatida faoliyatini boshlaganidan so'ng, u kino studiyalari tomonidan kashf etilgan. Norma Jin o'z ismini "Marilyn Monro" ga o'zgartirgan - bu nom ataylab xayoliy qahramonnikiga o'xshab tanlangan. Gollivud uni shahvoniy sarg'ish rolida shakllantirgan: hissiy, o'ynoqi va sodda ko'rinishdagi.
"Gentlemen Prefer Blondes" (1953), "The Seven Year Itch" (1955) va "Some Like It Hot" (1959) kabi filmlar unga jahon shuhratini keltirgan. Biroq, ommaviy obraz ortida jiddiy aktrisa va shaxs sifatida tan olinishni xohlagan ayol turardi. Studiyalar uni stereotip rollarga mahkamlagan bo'lsa-da, Monro aktyorlik mahoratini oshirish ustida qattiq ishlagan va adabiyot, siyosat, san'at va psixoanalizga qiziqqan.
1955-yilda fotograf Eve Arnold Monroning o'yin maydonchasida o'tirib, Jeyms Joysning "Uliss" asarini o'qiyotganini suratga olgan. Arnoldning eslashicha, Monro bu romanni doim mashinasida olib yurgan va tilning ovozini yaxshi ko'rgani uchun parchalarni ovoz chiqarib o'qigan. Hozirgacha ba'zilar Monro kitobni faqat surat uchun tutgan deb da'vo qilishadi, ammo u buni rad etgan.
Bugungi kunda ko'plab feministlar Monroni ko'ngilochar industriya mexanizmlariga qarshi chiqqan ilk ayollardan biri sifatida ko'rishadi. U o'z tanasi va imo-ishoralari qanday sotilishini aniq tushungan va shu bilan birga, buni strategik tarzda o'z karerasini rivojlantirish uchun ishlatgan. 1954-yil oxirida u o'zining prodyuserlik kompaniyasini tashkil qilgan - bu o'sha davrda aktrisa uchun juda noodatiy qadam edi.
Monro o'z davrining qarama-qarshiliklarida qolib ketgan. Jamoatchilik uning ayolligi va erotik jozibasini nishonlagan, ammo aynan shu fazilatlar keyinchalik unga qarshi ishlatilgan. Ommaviy axborot vositalari uni ko'pincha beqaror, qiyin yoki noprofessional deb ta'riflagan - bu atamalar bugun ham kuchli va mustaqil ayollarga nisbatan qo'llaniladi.
Uning shaxsiy hayoti ommaviy tomoshaga aylangan. Beysbol yulduzi Jo DiMagio va dramaturg Artur Miller bilan nikohlari, psixologik inqirozlari va dori vositalariga qaramligi matbuotda muntazam muhokama qilingan. 1962-yilda 36 yoshida vafot etganida, afsona yaratish boshlandi. Rasmiy xulosa o'limni sedativlarning dozasi oshib ketishi natijasida yuz bergan mumkin bo'lgan o'z joniga qasd deb topgan bo'lsa-da, fitna nazariyalari hanuzgacha saqlanib qolmoqda.
So'nggi yillarda Monro haqidagi tasavvurlar yana o'zgargan. #MeToo harakati va Gollivuddagi hokimiyatni suiiste'mol qilish haqidagi keng muhokamalar uning hikoyasini qayta shakllantirishga yordam bergan. 2022-yilda suratga olingan "Blonde" biopik filmi Monroni zaif va travmatizatsiyalangan ayol sifatida tasvirlagan. Ba'zi tanqidchilar buni Gollivudning ayollarga munosabati bilan hisoblashish deb baholagan bo'lsa, boshqalar film yana Monroni azob-uqubat va qurbonlikka qisqartirgan deb ta'kidlagan.
Monro ayol ko'rinishining narxini erta yoshda o'rgangan. U orzu qilingan, ammo kamdan-kam hurmat qilingan. Mashhur, ammo deyarli himoyalanmagan. Aqlli va bilimli, ammo abadiy seks-simvolga aylantirilgan. Aynan shu uning eng katta feministik merosi bo'lishi mumkin: 1950-yillarda ham Monro ayolning o'z taqdirini belgilashi qanchalik murakkab ekanligini ko'rsatgan.
Source: www.dw.com