Gabriel Garsia Markesning jahon adabiyoti xazinasidan munosib o‘rin olgan mashhur «Yuz yil yolg‘izlik» romani ilk bor 1967-yilda chop etilgan bo‘lib, bugungi kunga qadar butun dunyo kitobxonlarini sehrlab, hayratga solishda davom etmoqda. Asarda sehrli realizm uslubi shunchalik mahorat bilan qo‘llanganki, afsonaviy Makondo qishlog‘ida ro‘y beradigan g‘ayritabiiy hodisalar go‘yo mutlaqo tabiiy voqelikdek qabul qilinadi. Unda o‘liklarning qayta tirilishi, insonlarning osmonga ko‘tarilishi va yillab to‘xtovsiz yoqqan yomg‘irlar muallif tomonidan favqulodda xotirjamlik bilan tasvirlanadi.
Asar syujeti Xose Arkadio Buendia hamda uning rafiqasi Ursula timsolidan boshlanadi. Yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikohdan cho‘chqa dumi bilan bola tug‘ilishi mumkinligi haqidagi azaliy qo‘rquv avlodlar taqdiriga chuqur soya soladi. Dastlab tashqi olamdan butunlay uzilgan, sodda va osoyishta Makondo qishlog‘i vaqt o‘tishi bilan kengayib, yangi odamlar, g‘oyalar hamda siyosiy kurashlar girdobiga tortiladi. Qishloq rivojlangani sari insoniy munosabatlar murakkablashib, jamiyat parokandalikka yuz tuta boshlaydi.
Buendialar xonadonida avlodlar o‘zgarsa-da, bir xil ismlar — Xose Arkadio va Aurelianolar bilan birga ularning fojiali fe’l-atvori, xatolari hamda ichki ziddiyatlari muttasil takrorlanaveradi. Kimdir jang maydonlarida shuhrat qidiradi, kimdir o‘zini ilm-fanga bag‘ishlaydi, yana boshqasi esa muhabbat iztiroblariga g‘arq bo‘ladi. Biroq ularning barchasini yagona omil — atrofidagi kishilardan begonalashuv va o‘z qobig‘iga qamalib qolish fojiasi birlashtiradi. Romanning bosh g‘oyasi ham aynan shunda: inson yolg‘izligi uning atrofida odam yo‘qligi bilan emas, balki qalbini tushunadigan hamdard topilmasligi bilan o‘lchanadi.
Bunga yorqin misol tariqasida polkovnik Aureliano Buendia obrazini keltirish mumkin. U o‘nlab harbiy yurishlar va siyosiy kurashlar markazida bo‘lib, beqiyos shon-shuhratga erishsa-da, umrining oxirida barcha tuyg‘ulardan mosuvo bo‘lib, to‘liq tanholikka yuz tutadi. Uning cheksiz g‘alabalari ham qalb tubidagi bo‘shliqni to‘ldira olmaydi. Keyinchalik Makondoga xorijiy banan kompaniyasining kirib kelishi hududga og‘ir ijtimoiy fojealarni olib keladi. Ishchilarning adolat talab qilgan noroziligi ommaviy qirg‘in bilan bostiriladi, eng dahshatlisi, ushbu qotilliklar rasman inkor etilib, tarixiy xotira madaniy tarzda o‘chirib tashlanadi.
Shu tariqa, Markesning asari shunchaki bir oila qissasidan butun boshli jamiyat va xalqlarning fojiasini aks ettiruvchi buyuk falsafiy asarga aylanadi. Odamlarning o‘tmish xatolaridan saboq olmasligi, jinoyatlarga ko‘z yumilishi va yolg‘izlik sindromi jamiyatni botqoqlikka yetaklashi romanda mahorat bilan ochib berilgan.
Source: kun.uz