O‘zbekiston madaniy va adabiy hayotida o‘chmas iz qoldirgan atoqli shoir, dramaturg va olim Maqsud Ma’sum o‘g‘li Shayxzodaning boy merosi jamiyat e’tiborida qolmoqda. Manbalarga ko‘ra, u 1908-yil 25-oktabrda (yangi taqvim bo‘yicha 7-noyabrda) Ozarbayjonning Oqtosh (Ag‘dash) shahrida tavallud topgan. Maktabni muvaffaqiyatli tamomlagach, Bokudagi pedagogika bilim yurtida tahsil olib, 1925-yildan boshlab o‘qituvchilik faoliyatini boshlagan va Dog‘istonning Darband shahridagi maktabda hamda Bo‘ynoqdagi ta’lim-tarbiya texnikumida saboq bergan.
Biroq ijodkorning taqdiri murakkab va sinovlarga boy kechgan. 1928-yilda u siyosiy ayblar bilan hibsga olinib, Toshkent shahriga surgun qilingan. Toshkentda O‘rta Osiyo universitetida (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti) tahsil olgan. U o‘sha davrdagi “Sharq haqiqati”, “Qizil O‘zbekiston”, “Yosh leninchi” gazetalari hamda “Guliston” jurnalida faol mehnat qilgan. Shuningdek, Til va adabiyot institutida ilmiy xodim vazifasida ishlab, Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutida yoshlarga saboq bergan, ilmiy va adabiy muhit rivojiga munosib hissa qo‘shgan.
Adabiy faoliyatini 1920-yillarning oxirida boshlagan Shayxzoda 1930-yillarda faol ijod qilib, o‘quvchilar e’tiboriga bir qator asarlarini havola etgan. Uning 1933-yilda “Loyiq soqchi” nomli ilk she’riy to‘plami, ketidan esa “Undoshlarim” va “Uchinchi kitob”lari nashr etilgan. Keyingi yillarda “Jumhuriyat”, “Yangi devon”, “Kurash nechun?”, “Jang va qo‘shiq”, “Zamon torlari” kabi ko‘plab kitoblari chop etilib, o‘zbek adabiyoti xazinasini boyitgan.
Shayxzoda dramaturgiya va tarjima sohasida ham ulkan yutuqlarga erishgan. U Alisher Navoiy ijodi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan, “Toshkentnoma” dostoni, “Jaloliddin Manguberdi” va “Mirzo Ulug‘bek” kabi tarixiy dramalarni yaratgan. 1964-yilda uning ssenariysi asosida suratga olingan “Ulug‘bek yulduzi” filmi keng jamoatchilikka taqdim etilgan. Shu bilan birga, u Uilyam Shekspir, Shota Rustaveli va Nozim Hikmat kabi jahon mumtoz adabiyoti namoyandalarining asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan.
Biroq sovet davridagi tazyiqlar ijodkorni chetlab o‘tmagan. 1952-yilda u asossiz ravishda 25 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan va faqatgina Iosif Stalin vafotidan so‘ng, 1955-yilda ozodlikka chiqqan. Qamoqxonada orttirgan og‘ir kasalliklari uning sog‘ligiga putur yetkazib, adib 1967-yilda hayotdan ko‘z yumgan. Bugungi kunda ham uning merosi o‘rganilib, yosh avlodni tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Source: www.gazeta.uz