Associated Press xabariga ko‘ra, Amerikaning Pew Research Center tadqiqot markazi yangi hisobotida 2020–2070-yillar davomida asosiy diniy guruhlar sonining o‘zgarishini baholagan. Unda 2035-yilga borib dunyo musulmonlari soni nasroniylardan oshib ketishi va islom sayyoramizdagi eng yirik dinga aylanishi bashorat qilingan. Hisobotda asosiy sabab sifatida tug‘ilish ko‘rsatkichi ko‘rsatilgan: 2020–2025-yillarda har bir musulmon ayolga o‘rtacha 3,1 nafar, nasroniy ayolga 2,5 nafar, boshqa ayollarga esa 1,6 nafar bola to‘g‘ri kelgan. Avlodlarning o‘rnini to‘ldirish uchun kamida 2,1 ko‘rsatkich zarur bo‘lgani sababli, yuqori tug‘ilish musulmonlar ulushining o‘sishiga xizmat qiladi.
Asosiy faktlar: 2020-yilda dunyoda 2,27 milliard nasroniy va 2,02 milliard musulmon yashagan; 2035-yilga borib musulmonlar 2,57 milliardga, nasroniylar 2,52 milliardga yetadi; 2070-yilga borib musulmonlar 3,6 milliarddan oshadi, nasroniylar esa 3 milliarddan sal kamroqni tashkil etadi. Yarim asr ichida Yer yuzi aholisi 29 foizga, musulmonlar 80 foizga, nasroniylar 30 foizga ko‘payadi. Hozir AQShda nasroniylar aholining 62 foizini tashkil etadi; ular 2065-yilga borib, Kanadada esa 2030-yilga borib ko‘pchilikni tashkil etmay qoladi. Yevropada nasroniylar 505 milliondan 324 millionga kamayib, musulmonlar ulushi 6 foizdan 13 foizga oshadi.
Tadqiqotning kengroq konteksti shundan iboratki, diniy tarkibdagi o‘zgarishlar nafaqat tug‘ilish, balki migratsiya, sekulyarizatsiya va din almashish jarayonlari bilan ham bog‘liq. Pew markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, dinni o‘zgartirish jarayoni musulmonlar sonining o‘sishiga ancha kam ta’sir ko‘rsatadi, asosiy omil esa yosh va tug‘ilish ko‘rsatkichidir. 2010-yilda nasroniylar taxminan 2,2 milliard (aholining 31 foizi), musulmonlar esa 1,6 milliard (23 foizi) edi; 2015-yilda olimlar 2050-yilga borib ikki guruh soni deyarli tenglashishini, 2070-yilga borib musulmonlar nasroniylardan o‘zib ketishini taxmin qilgan edi. Bu bashoratlar demografik modellar asosida tuzilgan bo‘lib, kelajakdagi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy o‘zgarishlar natijasida yangilanishi mumkin.
Pew markazining yetakchi demografi Konrad Xakett «hamma gap bolalarda» ekanini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, dinni o‘zgartirish jarayoni bunga ancha kam ta’sir ko‘rsatadi. Hisobotda, shuningdek, AQSh va Kanadada nasroniylar ko‘pchiligining qisqarishi birinchi navbatda o‘zini hech bir dinga mansub deb hisoblamaydigan odamlar sonining ko‘payishi bilan bog‘liq ekanligi qayd etilgan. Yevropada nasroniylar sonining uchdan birga kamayishi va musulmonlar ulushining ikki baravar oshishi esa mintaqaning diniy landshaftini sezilarli darajada o‘zgartirishi mumkin.
Kelgusi yillarda demograflar bu bashoratlarni yangi aholi ro‘yxati, migratsiya oqimlari va sekulyarizatsiya tendensiyalari asosida qayta ko‘rib chiqadi. 2035-yilga borib musulmonlar soni nasroniylardan oshib ketishi kutilayotgan bo‘lsa-da, diniy guruhlar ichidagi mintaqaviy tafovutlar, shaharlashuv va ta’lim darajasi kabi omillar natijalarga ta’sir qilishi mumkin. Shu bois hisobotning asosiy xulosasi — tug‘ilish ko‘rsatkichi yuqori bo‘lgan guruhlar demografik ustunlikka ega bo‘lishi mumkin, lekin aniq kelajak hali ham ko‘plab ijtimoiy va iqtisodiy o‘zgarishlarga bog‘liq.
Source: kun.uz