2013-yil 13-martda Idlib fuqarolik apellyatsiya sudining sudyasi Faxr ad-Din al-Aryon Suriya rejimidan ochiq ravishda voz kechdi – bu harakati uchun u sirtdan o‘limga hukm qilindi.
2024-yil dekabrida, o‘n yildan ko‘proq vaqt o‘tgach, Bashar al-Assadning rejimi – aynan u voz kechgan rejim – ag‘darildi va al-Aryon nihoyat Suriya sud tizimiga qaytishga muvaffaq bo‘ldi.
Yakshanba kuni al-Aryon sobiq prezident Assadning amakivachchasi va Deraa viloyatining sobiq xavfsizlik rahbari Atef Najibni qasddan odam o‘ldirish, qiynoqqa solib o‘ldirish va insoniyatga qarshi jinoyatlarda ayblanib sudlovini boshlab berdi. Assad va uning ukasi Mahir ham sirtdan sud qilinmoqda.
Suriya Inson Huquqlari Tarmog‘i (SNHR) asoschisi Fadel Abdulganiy bu lahza chuqur ramziy ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi: “Bir paytlar Assad rejimi tomonidan qonun ustuvorligini himoya qilgani uchun o‘limga hukm qilingan sudya endi o‘sha rejimning eng ko‘p hujjatlashtirilgan huquqbuzarliklaridan birini sud qilish uchun qaytdi.”
Al-Aryon 2011-yildagi qo‘zg‘olonning dastlabki yillarida sud maslahatchisi bo‘lib ishlagan. 2013-yilda u videomurojaat orqali defektsiya qilgan va bu qarorini huquqiy va axloqiy mas’uliyat bilan izohlagan.
Defektsiyadan so‘ng u muxolifat nazoratidagi hududlarda muqobil sud tizimini qurishda ishtirok etgan. Bunga javoban hukumat uni sirtdan o‘limga hukm qilgan va mol-mulkini musodara qilgan.
Assad rejimi qulagandan so‘ng, al-Aryon iyun oyida prezident farmoni bilan qayta tiklangan va Damashqdagi To‘rtinchi Jinoyat Sudiga rahbar etib tayinlangan.
Sudlanuvchi Atef Najib 2011-yilda Deraadagi birinchi yirik to‘qnashuvlarda markaziy rol o‘ynagan. Aynan uning buyrug‘i bilan “Xalq rejimning qulashini xohlaydi” deb yozgan maktab o‘quvchilari hibsga olinib, qiynoqqa solingan va ulardan biri, 13 yoshli Hamza al-Xatib o‘ldirilgan.
SNHR rahbari Abdulganiy sud jarayoni “inqilobiy sud yoki g‘oliblar sudi emas”, balki rasmiy huquqiy bosqichlardan o‘tganini ta’kidladi. Ayblovlar qasddan odam o‘ldirish va qiynoqqa solib o‘ldirishni o‘z ichiga oladi.
Abdulganiy o‘tish davri adolati faqat jinoiy sudlov bilan cheklanmasligini, balki haqiqatni aniqlash, reparatsiya va institutsional islohotlarni ham o‘z ichiga olishi kerakligini qo‘shimcha qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Suriya sud tizimi ilgari repressiya quroli sifatida ishlatilgan va hozir islohotlarga muhtoj.
Source: www.aljazeera.com