Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (VOZ) Farg‘ona vodiysini Markaziy Osiyodagi eng xavfli seysmik hududlardan biri deb atadi. Ushbu mintaqa bir vaqtning o‘zida O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston hududlarini qamrab oladi va bu yerda 11 millionga yaqin aholi istiqomat qiladi.
VOZ mutaxassislarining ta’kidlashicha, geografik joylashuv tufayli Farg‘ona vodiysidagi kuchli zilzila bir vaqtning o‘zida uch davlatga ham zarar yetkazishi mumkin. Shu bilan birga, aholining seysmik xavflar haqida xabardorligi yetarli emas.
Tashkilot, shuningdek, dunyodagi eng faol yoriqlardan biri – Shimoliy Anadolu yorig‘i yaqinida joylashgan Istanbulga alohida e’tibor qaratdi. VOZ ma’lumotlariga ko‘ra, yaqin o‘n yilliklarda Turkiyaning eng yirik shahri atrofida kuchli zilzila yuz berish ehtimoli 40–60% ni tashkil qiladi.
VOZ ma’lumotlariga ko‘ra, zilzilalar eng halokatli tabiiy ofat turi bo‘lib qolmoqda. 2000–2023 yillar oralig‘ida tabiiy ofatlar bilan bog‘liq barcha o‘lim holatlarining yarmidan ko‘pi aynan zilzilalar ulushiga to‘g‘ri kelgan.
Misol sifatida tashkilot 2023 yildagi Turkiya va Suriyadagi halokatli zilzilalarni keltiradi. Ushbu ofat tibbiy muassasalarning tabiiy ofatdan so‘ng darhol ishlashda davom etishi naqadar muhimligini ko‘rsatdi. Agar shifoxonalar falokatning dastlabki soatlarida ishdan chiqsa, minglab jabrlanganlar o‘z vaqtida tibbiy yordamsiz qolishi mumkin.
VOZda ta’kidlanishicha, zilzilalarga tayyorgarlik ko‘rish ularning oqibatlarini bartaraf etishdan ancha arzonga tushadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisob-kitoblariga ko‘ra, seysmik talablar asosida yangi shifoxonalar qurish loyiha qiymatini 4% dan kamroqqa oshiradi, mavjud binolarni modernizatsiya qilish esa ularning narxining taxminan 1% ni tashkil qiladi, biroq bu ularning zilzilalarga chidamliligini sezilarli darajada oshiradi.
Tibbiy infratuzilmani mustahkamlashdan tashqari, ekspertlar muntazam mashg‘ulotlar o‘tkazish, tez tibbiy yordam guruhlarining tayyorligini ta’minlash, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va eng zaif aholi guruhlarini himoya qilishga alohida e’tibor qaratishni tavsiya qiladi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Markaziy Osiyo davlatlari mintaqaning seysmik barqarorligini oshirish bo‘yicha qo‘shma bayonot imzolagan edi. Bu yerda har yili 23 mingdan ortiq yer silkinishi qayd etiladi.
Source: podrobno.uz