Qirg‘iziston hukumati 2027-yildan boshlab baland tog‘li va borish qiyin bo‘lgan aholi punktlarida yashovchi ko‘p bolali onalarga farzandlar soniga qarab bir martalik nafaqa to‘lashni joriy etadi. “Bala bereke” (“Bolalar farovonligi”) deb nomlangan dastur doirasida to‘rtinchi farzand uchun taxminan 1,1 ming dollar, beshinchi uchun 6,9 ming dollar, oltinchi uchun 9,1 ming dollar, yettinchi uchun 11,4 ming dollar, sakkizinchi uchun 13,7 ming dollar, to‘qqizinchi uchun 17,2 ming dollar va o‘ninchi hamda undan keyingi har bir farzand uchun 22,9 ming dollar ko‘zda tutilgan. Dastur 2026-yil 1-yanvardan boshlab tug‘ilgan bolalarga nisbatan qo‘llanadi, pul esa bola bir yoshga to‘lgandan keyin o‘tkazib beriladi.
Asosiy faktlar: 2027-yilda dastur uchun 6,62 milliard som (taxminan 75,7 million dollar) ko‘zda tutilgan; to‘lovlar farzandning oiladagi tartib raqamiga bog‘liq va to‘rtinchidan o‘ninchigacha miqdor $1,1 mingdan $22,9 minggacha yetadi; nafaqa olish uchun tegishli hududlarda kamida ikki yil yashagan Qirg‘iziston fuqarolari va qayrilman maqomiga ega ayollar huquqli hisoblanadi.
Dastur mamlakatda tug‘ilish darajasi asta-sekin pasayib borayotgan bir paytda amalga oshirilmoqda: Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-yilda 150 164 ta tug‘ilish qayd etilgan bo‘lsa, 2025-yilda bu ko‘rsatkich 140 504 taga tushdi. Hukumat rejasiga ko‘ra, moliyaviy ko‘mak murakkab tabiiy sharoitlarda yashovchi oilalarni qo‘llab-quvvatlashi va tug‘ilishni rag‘batlantirishi kerak. Rasmiylar bu chora olis hududlar aholisini saqlab qolishga yordam berishiga umid qilmoqda, chunki to‘lovlar oilalarning iqtisodiy yukini kamaytirishi va katta oilalarni rag‘batlantirishi mumkin.
Nafaqa barcha tog‘li viloyatlar aholisi uchun mo‘ljallanmagan: huquq baland tog‘li va borish qiyin bo‘lgan aholi punktlarining rasmiy ro‘yxati asosida belgilanadi. 2025-yil oktabr oyida hukumat ushbu ro‘yxatni yangilab, 33 ta aholi punktini qo‘shdi va 62 tasini chiqarib tashladi. Qarindoshlarning manzili bo‘yicha shunchaki ro‘yxatdan o‘tish to‘lov olish huquqini bermaydi. Hukumat rahbari o‘rinbosari Edil Baysalov dastur baland tog‘li hududlarda tug‘ilishlar sonini 30–40 foizga oshirish imkonini berishini taxmin qilgan edi, shuningdek, dastur aholining olis hududlarda qolishini rag‘batlantiruvchi moliyaviy omil sifatida ko‘riladi.
Biroq ekspertlar va xalqaro tashkilotlar tog‘li hududlarning boshqa muammolariga ham e’tibor qaratmoqda: tibbiyot muassasalarining uzoqligi, uskunalar yetishmasligi va malakali akusherlik yordamini olishdagi qiyinchiliklar shular jumlasidandir. Shu bois, demografik dasturning samaradorligini 2027-yilda to‘lovlar boshlanganidan keyin baholash mumkin bo‘ladi. Pul bola bir yoshga to‘lgandan keyin o‘tkazib berilishi ham oilalarning dastlabki xarajatlarini qoplashda alohida ahamiyat kasb etadi, biroq tibbiy xizmat ko‘rsatish sifati va transport infratuzilmasi masalalari hal etilmaguncha dasturning to‘liq ta’siri cheklangan bo‘lishi mumkin.
Source: kun.uz