Rossiyaning davlat telekanali «Rossiya 1» 18-noyabr kuni Xitoyning Shenzhen shahrida Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (APEC) sammiti davom etayotgan paytda prezident Vladimir Putinga hamrohlik qilayotgan harbiy zobitni tasvirga oldi; zobit qo‘lida qora jomadon bor edi va jurnalistning savoliga u bu «o‘sha» yadro jomadoni ekanini tasdiqladi. Kadrda harbiy-dengiz floti formasidagi zobit jilmayib javob berdi, ammo bu voqea jomadonning kinolardagidek «qizil tugma bosilsa raketa uchadi» degan tasavvurni emas, balki u davlat rahbarini harbiy qo‘mondonlik bilan bog‘laydigan himoyalangan aloqa vositasi ekanini yana bir bor eslatdi.
Asosiy faktlar: 18-noyabr kuni Shenzhen shahridagi APEC sammitida «Rossiya 1» jurnalisti Yevgeniy Popov Putinga hamroh zobitni suratga oldi; zobit qo‘lidagi qora jomadonning «yadro jomadoni» ekanini tasdiqladi; «Çeget» deb ataladigan tizim raketani o‘zi uchirmaydi, buyruqni Rossiya Qurolli kuchlari Bosh shtabiga yetkazadi, uchirish kodlari esa Bosh shtabda saqlanadi.
Yadro jomadoni haqidagi eng keng tarqalgan tasavvur shuki, undagi tugma bosilsa, raketa uchadi. Aslida bunday emas: bu davlat rahbarini harbiy qo‘mondonlik bilan bog‘laydigan himoyalangan aloqa qurilmasi bo‘lib, u orqali yadro qurolini qo‘llash haqidagi buyruq uzatiladi. Reuters’ning tushuntirishicha, Rossiyaning «Çeget» deb ataladigan jomadoni raketalarni o‘zi uchirmaydi; u buyruqni Rossiya Qurolli kuchlari Bosh shtabiga yetkazadi, uchirish kodlari esa Bosh shtabda saqlanadi. Shu sababli tizimning asosiy vazifasi buyruqni yetkazish va boshqaruv zanjirini saqlashdir, kinolardagi kabi bir tugma bosish bilan zarba berish emas.
Bunday tizimlar sovuq urush davrida paydo bo‘lgan, chunki rahbarlar yadroviy zarba haqidagi qarorni juda qisqa vaqtda qabul qilishga majbur bo‘lishi mumkinligi ayon bo‘lgandi. Hujum rahbar samolyotda, sammitda yoki mehmonxonada bo‘lgan paytda ham boshlanishi mumkin, shuning uchun aloqa vositasi doim uning yonida yuradi. Al Jazeera’ning ta’kidlashicha, bu tiyib turish uchun ham muhim: raqib javob zarbasi baribir berilishiga ishonsa, hujumdan tiyilishi mumkin. «Çeget» Kavkazdagi tog‘ nomi bilan atalgan va 1980-yillarning birinchi yarmida xizmatga kiritilgan; Rossiyada bunday jomadon uchta deb hisoblanadi, ular prezident, mudofaa vaziri va Bosh shtab boshlig‘iga biriktirilgan, buyruq kuchga kirishi uchun ulardan nechtasi tasdiq berishi kerakligi aniq ma’lum emas.
Jomadon prezident safarlarida doim birga yuradi, ammo bu safar uni kameraga davlat telekanalining o‘zi olib chiqdi. 18-noyabr kuni Shenzenda «Rossiya 1» jurnalisti Yevgeniy Popov prezident Vladimir Putinga hamrohlik qilayotgan zobitni tasvirga oldi; harbiy-dengiz floti formasidagi zobit qo‘lida qora jomadon bor edi. «Salom, sizdagi yadro jomadonmi?» deb so‘radi jurnalist; zobit jilmayib, «Ha, o‘sha», deb javob berdi. Bu kadr protokol va axborot ta’siri nuqtai nazaridan ham savol tug‘diradi, chunki davlat telekanali odatda bunday obyektni efirga olib chiqmaydi.
Kelgusida rasmiylar yoki harbiy ekspertlar tizimning texnik tafsilotlarini oshkor qilishi ehtimoli past, chunki buyruq zanjiri, tasdiqlash tartibi va kodlar maxfiy hisoblanadi. Shunga qaramay, bu voqea yadro qurolini qo‘llash bo‘yicha qaror qabul qilish jarayoni qanchalik siyosiy va harbiy mas’uliyat talab qilishini, shuningdek, aloqa vositasining doimiy hamrohligi nima uchun zarur ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.
Source: kun.uz