AQSh va Isroilning Eronga qarshi hujumlaridan so‘ng, Iroqning Kurdiston mintaqasidagi AQSh ob’yektlari Tehron qo‘llab-quvvatlovchi guruhlar tomonidan qasos hujumlariga uchradi, bu mamlakatni mojaroga tortdi va bu mojaro Yaqin Sharq va undan tashqariga tarqaldi. Iroq tashqi ishlar vaziri Fuad Husayn dushanba kuni Bag‘dodda bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida: “Iroq hozirgi mojarodan bevosita ta’sirlanayotgan mamlakatlardan biriga aylandi”, dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakat “mojaroning ikkala tomonidan ham hujumlarga duch kelmoqda”.

So‘nggi kunlarda Iroqda bir qator hujumlar sodir bo‘ldi. Chorshanba kuni Erbilda joylashgan AQSh konsulligi yaqinida o‘zini portlatuvchi dron ushlab qolindi va hududda kuchli portlashlar eshitildi. Shu kuni Iroqning yarim avtonom Kurdiston mintaqasida dron hujumi natijasida Eron kurd muxolifat guruhi – Komala partiyasining bir a’zosi halok bo‘ldi. Partiya bu hujum uchun Eronga ayb qo‘ydi, Eron esa izoh bermadi. Seshamba kuni esa, The Washington Post gazetasining xabar berishicha, Bag‘dod aeroporti yaqinidagi AQSh diplomatik qo‘llab-quvvatlash markaziga dron hujumi amalga oshirildi, bu Tehron qo‘llab-quvvatlovchi qurolli guruhlar tomonidan AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi uchun qasos sifatida amalga oshirilgan bo‘lishi mumkin. Xabarga ko‘ra, oltita dron ushbu majmuaga otilgan, ulardan biri AQSh ob’yektiga teggan, beshtasi esa otib tushirilgan.

Eronning Inqilobiy gvardiyasi (IGRC) o‘zining Telegram kanalida e’lon qilgan bayonotida, ular Iroqning Kurdiston mintaqasidagi Al-Harir havo bazasida joylashgan “bosqinchilikchi AQSh armiyasining shtab-kvartirasini beshta raketa bilan nishonga oldi”, deb da’vo qildi. Shu kuni, Tehron qo‘llab-quvvatlovchi Kataib Imam Ali guruhi, Iroq shimolidagi havo hujumlarida to‘rt nafar a’zosi halok bo‘lgani va 12 nafari yaralanganini, buning uchun AQShni ayblaganini bildirdi. Iroq Bosh vaziri Muhammad Shiyo as-Sudani AQSh Davlat kotibi Marko Rubioga mamlakatini Yaqin Sharqdagi urush uchun ishga tushirish maydonchasi sifatida ishlatmaslik kerakligini aytdi.

Iroq, uzoq vaqtdan beri AQSh va Eron o‘rtasidagi vositachi jang maydoni bo‘lib, mojaroga boshidan tortib kirgan, AQSh, Eron qo‘llab-quvvatlovchi guruhlar va IGRCga tegishli hujumlarga duchor bo‘lgan. So‘nggi 12 kun ichida dron va raketa hujumlari harbiy bazani va AQSh diplomatik ob’yektini o‘z ichiga olgan Bag‘dod xalqaro aeroporti, shuningdek, neft konlari va inshootlarini nishonga oldi. Kurdiston mintaqasining poytaxti Erbil ham bir necha marta hujumga uchradi. Eron, Vashington ularni Tehron bilan kurashish uchun qurollantirishni rejalashtirgani haqidagi xabarlardan so‘ng, Iroq Kurdiston mintaqasida joylashgan Eron kurd guruhlariga hujum qildi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, Iroqning muammosi davlatining parchalanib ketishi va tashqi siyosatidan kelib chiqadi. Britaniyadagi Chatham House tahlil markazining Iroq tashabbusi direktori Renad Mansur Al Jazeeraga bergan intervyusida: “Iroqning siyosiy va xavfsizlik landshaftining turli qismlari raqobatdosh tashqi kuchlar bilan bog‘langan: ba’zi fraksiyalar Eron bilan yaqin aloqalarni saqlaydi, boshqalari esa AQSh bilan yaqinroq bog‘langan”, dedi. Uning ta’kidlashicha, bu parchalanib ketish tufayli davlatni boshqaradigan yagona, izchil tashqi siyosat yo‘q. “Bag‘dod ilgari Vashington va Tehron tomonidan uning suverenitetini buzganliklari uchun norozilik bildirgan bo‘lsa-da, bu e’tirozlarini amalga oshirish imkoniyati cheklangan”. Mansur buning sababi mamlakatdagi norasmiy tarmoqlar va militsiyalar ta’sirga ega bo‘lib, qaror qabul qilish va xavfsizlikda muhim rol o‘ynashini tushuntirdi.

Eron 2003-yilda AQSh boshchiligidagi bosqinda Saddom Husayn ag‘darilganidan keyin shia islomchi partiyalar va qurolli guruhlarni qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirdi. PMF yoki Hashd al-Shaabining bir qismini tashkil etgan shia qurolli guruhlar 2014-2017-yillarda Iroqda ISIL (ISIS)ni mag‘lub etishda yetakchi rol o‘ynadi. ISIL guruhi esa ozchilik sunniylarning qo‘llab-quvvatlashiga tayangan holda, tartibsizlik va mazhabiy siyosat yillaridan keyin paydo bo‘ldi. Tehron qo‘llab-quvvatlovchi qurolli guruhlarning minglab a’zolari davlat xavfsizlik institutlariga singdirildi. PMFning bir qismi bo‘lgan Kataib Hizbulloh va Asaib Ahl al-Haq kabi guruhlar Tehronning geosiyosiy manfaatlari bilan mos keladi. Bundan tashqari, mutaxassislarning aytishicha, Eron Iroqni AQSh manfaatlarini urish joyi sifatida ko‘radi, bu esa Vashingtonni o‘z siyosati uchun yuqoriroq narx to‘lashga majbur qiladi.

Source: www.aljazeera.com