Eron Madaniy meros, turizm va hunarmandchilik vazirligi mamlakatning 56 dan ortiq muzeyi, tarixiy yodgorligi va madaniy ob‘yekti AQSh-Isroilning Eron urushi natijasida zarar ko‘rganini e‘lon qildi. Vazirlikning bayonotiga ko‘ra, zarar ko‘rgan ob‘yektlar orasida Tehronning Qojarlar davriga oid Guliston saroyi, Katta bozor va sobiq Senat binosi ham bor.
Zarar ko‘rgan ob‘yektlar ro‘yxatiga Isfahondagi Naqsh-e Jahon maydoni, Xurramoboddagi Falak-ol-Aflak qal‘asi, Sanandaj, Xurramobod va Siraf shaharlaridagi muzeylar va tarixiy majmualar kiradi. Guliston saroyi va Naqsh-e Jahon maydoni YuNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.
Associated Press agentligining 3-mart kuni olingan videotasvirida Guliston saroyining oynali shiftlaridan singan shishalar, vayron bo‘lgan arklar, oynalari parchalanib ketgan derazalar va mozaik devorlari ostida sochilgan bezaklar ko‘rsatilgan. Britaniyalik san‘at tarixchisi Robert Xillenbrand Al Jazeeraga bergan intervyusida: "Bu shaharda ikki yuz yil davomida saqlanib qolgan eng buyuk inshoot bo‘lib, eronlik me‘morlarning G‘arb g‘oyalari bilan kurashib, ularni o‘zlarining uzoq tarixga ega bo‘lgan saroy me‘morchiligi an‘analariga qanday integratsiya qilganligining guvohidir", deb ta‘kidladi.
Eron Madaniy meros vazirligi o‘z bayonotida 1954-yildagi Gaaga konvensiyasi va BMT Xavfsizlik Kengashining 2347-sonli rezolyutsiyasi kabi xalqaro huquq normalarini keltirib, madaniy meros ob‘yektlariga hujumlarni xalqaro huquqning buzilishi deb hisoblashini aytdi. Gaaga konvensiyasiga AQSh, Isroil va Eron ham a‘zo.
AQSh va Isroil o‘zlarining aniq nishonlarni urishlarini ta‘kidlasa-da, ularga Eronning madaniy meros ob‘yektlari bilan birga fuqarolik infratuzilmasini ham nishonga olganlikda ayblovlar qo‘yilmoqda. Amnesty International tashkiloti 28-fevral kuni kamida 170 kishi, asosan bolalar halok bo‘lgan Eron boshlang‘ich maktabiga hujumda AQSh ishlab chiqargan Tomahawk raketasidan foydalanilganligini e‘lon qildi. Hozirgacha AQSh-Isroilning Eron hujumlarida 1400 dan ortiq odam halok bo‘lgan.
YuNESKO Eronning tarixiy ob‘yektlariga yetkazilgan zararni tasdiqladi. Zarar ko‘rgan ob‘yektlar ro‘yxatiga Guliston saroyi, Isfahondagi 17-asrga oid Chehel Sotun saroyi va Eronning eng qadimgi juma masjidi Masjed-e Jame kiradi. Shuningdek, Xurramobod vodiysi yaqinidagi binolarga ham zarar yetkazilgan, bu hududda miloddan avvalgi 63 000 yilga oid odamlarning yashash guvohi bo‘lgan beshta tarixdan oldingi g‘or va tosh boshpana mavjud.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchi YuNESKOning javobini tanqid qildi. U X platformasida: "Bir asr ham davom etmaydigan rejim qadimiy o‘tmishga ega bo‘lgan millatlardan nafratlanishi tabiiy. Ammo YuNESKO qayerda? Uning jim turishi qabul qilinmaydi", deb yozdi.
Oksford universitetining Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadagi xavf ostidagi arxeologiya bo‘yicha katta tadqiqotchisi Bijan Ruhani Al Jazeeraga bergan intervyusida: "Uzoq muddatli ta‘sir nuqtai nazaridan, Eronning madaniy merosi bu mojarodan oldin ham resurslar va moliyalashtirishning yetishmasligi, e‘tiborsizlik, rivojlanish bosimi, talon-toroj va noqonuniy savdo tufayli sezilarli bosim ostida edi. Endi jangchilar ishtirok etganligi sababli, mojarodan keyingi ta‘mirlash va saqlash uchun xalqaro yordam boshqa ba‘zi so‘nggi mojarolardagidek osonlik bilan mavjud bo‘lmasligi haqida jiddiy tashvish bor", dedi.
Source: www.aljazeera.com