AQSh, Isroil va Eron o‘rtasidagi haftalik janglar Fors ko‘rfazidagi neft va gaz oqimini jiddiy buzdi. Bu Janubiy-Sharqiy Osiyo davlatlarini sanoat, aviakompaniyalar va uy xo‘jaliklari uchun yetarli yoqilg‘i ta’minlash uchun shoshilinch choralar ko‘rishga majbur qildi.
Shu bilan birga, Xitoy bu tashvishni o‘z manfaati uchun foydalanishga harakat qilmoqda. Xitoy tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Lin Tszan o‘tgan hafta matbuot anjumanida: "Xitoy Janubiy-Sharqiy Osiyo mamlakatlari bilan energiya xavfsizligi masalalarini birgalikda hal qilish uchun muvofiqlashtirish va hamkorlikni mustahkamlashga tayyor" dedi.
Filippin 24-mart kuni mamlakat energiya ta’minotida "yaqin kelajakdagi xavf" haqida ogohlantirib, bir yil muddatga milliy energiya favqulodda holatini e’lon qildi. Vyetnam o‘zining yoqilg‘i narxlarini barqarorlashtirish fondidan foydalangan holda, aviakompaniyalarga kesimlarga tayyorlanishni buyurdi. Indoneziya davlat byudjeti va yirik subsidiyalar orqali zarbaning bir qismini yutishga va’da berdi.
Hukumatlar Fors ko‘rfazidan tashqarida ham zaxira ta’minot manbalarini qidirmoqda. Reuters hisobotiga ko‘ra, mart oyida Osiyo Rossiyadan rekord hajmdagi yoqilg‘i import qilish yo‘lida, eng yirik oluvchi Janubiy-Sharqiy Osiyo bo‘lishi kutilmoqda.
Singapurdagi S. Rajaratnam nomidagi xalqaro tadqiqotlar maktabi dotsenti Li Minjyanning aytishicha, Xitoy inqirozdan "mas’uliyatli va barqarorlashtiruvchi rol o‘ynovchi sifatida o‘zini namoyish qilish, Yaqin Sharqda keskinlikni pasaytirishga chaqirish va Janubiy-Sharqiy Osiyo mamlakatlari bilan energiya tanqisligini yumshatish uchun ishlashga va’da berish" uchun foydalanmoqda.
Biroq, Xitoyga yaqinlashish Osiyo mamlakatlari uchun energiya barqarorligini kafolatlamaydi. Pekin o‘z ichki ta’minotini himoya qilish uchun yoqilg‘i eksportini taqiqlagan. 18-mart kuni Kambodja Xitoy va Vyetnamning eksport cheklovlari uni muqobil yetkazib beruvchilarni qidirishga va uydagi tanqisliklarga tayyorlanishga majbur qilganini aytdi.
Uzoq muddatda, bu inqiroz Janubiy-Sharqiy Osiyoda Xitoyning mavqeini yanada mustahkamlay olishi mumkin. Energiya zarbasi mintaqaviy tashvishlarni Yaqin Sharqdagi neftga haddan tashqari bog‘liqlik haqida kuchaytiradi, bu esa o‘z navbatida qayta tiklanadigan energiyaga qiziqishni oshiradi – bu sohada Xitoy kompaniyalari yuqori raqobatbardoshdir.
Xitoy Janubiy-Sharqiy Osiyoning yashil o‘tishida chuqur o‘rnashgan. Uning kompaniyalari mintaqaning rivojlanayotgan elektr transporti va batareya sektorlaridagi eng yirik investorlardan. Pekin shuningdek, materik Janubiy-Sharqiy Osiyo bo‘ylab gidroelektr stansiyalar va keng quyosh fermalari asosiy moliyachisi bo‘lib, mintaqani Xitoyning toza texnologiyalar eksporti uchun bozor va panel, batareya va elektr transport vositalari ishlab chiqarish bazasiga aylantirmoqda.
Source: www.dw.com