Afrika qitʼasi elektr energiyasi taʼminotini oshirish va uglerod chiqindilarini kamaytirish maqsadida atom energiyasidan foydalanishga intilmoqda. Biroq, murakkab moliyalashtirish, uzoq muddatli loyihalar va xavfsizlik talablari tufayli faqat bir nechta davlat reaktorlarni ishga tushirish imkoniyatiga ega boʻlishi mumkin. Hozirda Afrika qitʼasida faqat Janubiy Afrikadagi Koeberg atom elektr stansiyasi mavjud, ammo Misr, Gana va Keniya kabi davlatlar yangi loyihalarni amalga oshirishni rejalashtirmoqda.
Janubiy Afrikalik jurnalist Tristen Teylorning 2025-yilda olib borgan tadqiqotiga koʻra, Misr Rosatom kompaniyasi tomonidan qurilayotgan el-Dabaa atom elektr stansiyasi bilan eng yaxshi imkoniyatlarga ega. Biroq, Niger, Mali va Burkina Faso kabi Sahel davlatlarining atom energiyasiga oid rejalari haqiqiy emas, chunki ularning Rossiya bilan tuzgan shartnomalari koʻproq siyosiy qoʻllab-quvvatlashni ifodalaydi. Teylorning taʼkidlashicha, atom energiyasi boʻyicha koʻplab shartnomalar tuzilsa-da, ularning aksariyati amalga oshmay qoladi.
Janubiy Afrikadagi Koeberg atom elektr stansiyasi 1980-yillarda fransuz konsorsiumi tomonidan qurilgan va hozirda mamlakat elektr energiyasining atigi 4 foizini ishlab chiqaradi. 2025-yilda stansiyaning litsenziyasi yana 20 yilga uzaytirildi, ammo Janubiy Afrika Diniy Jamoatlar Atrof-muhit Instituti (SAFCEI) vakili Francheska de Gasparis operator Eskom kompaniyasining xavfsizlik standartlari va texnik xizmat koʻrsatish masalalariga shubha bildirdi. U Fukushima va boshqa falokatlardan olingan tajribalarga muvofiq xalqaro yangilanishlar amalga oshirilishi kerakligini taʼkidladi.
Gʻarbiy Afrikada Gana Fransiya, Xitoy, Janubiy Koreya, Rossiya yoki AQShdan yetkazib beruvchilarni jalb qilish orqali atom energiyasini rivojlantirishni rejalashtirmoqda. Baʼzi hisobotlarga koʻra, qurilish 2027-yilda boshlanishi mumkin, ammo shartnomalar toʻgʻrisida batafsil maʼlumotlar hali eʼlon qilinmagan. Gana, shuningdek, ancha kichikroq va xavfsizroq boʻlgan Kichik Modulli Reaktorlar (SMR) dan foydalanishni oʻrganmoqda.
Keniya Prezidenti Uilyam Ruto mart oyi oxirida Viktoriya koʻli boʻyida 2000 MVt quvvatga ega atom elektr stansiyasi qurilishini boshlashni eʼlon qildi. Loyiha 2034-yilda ishlab chiqarishni boshlashi rejalashtirilgan, ammo sanoatda kechikishlar va byudjetning ortishi keng tarqalgan hodisa. Keniyalik ekolog Fillis Omido baliqchilik jamoalariga taʼsiri va yadro yoqilgʻisini tashish xavfi haqida tashvish bildirdi. U radioaktiv chiqindilarni qayta ishlash muammosi hal qilinmaguncha atom energiyasiga qarshi ekanligini aytdi.
Radioaktiv chiqindilarni saqlash butun dunyo boʻylab atom energiyasidan foydalanayotgan davlatlar uchun dolzarb muammo boʻlib qolmoqda. Janubiy Afrika past va oʻrtacha darajadagi chiqindilarni Northern Cape provinsiyasidagi Vaalputsda saqlaydi, ammo yuqori radioaktiv yadro yoqilgʻisi hali ham Koebergda saqlanmoqda. Hukumat 2065-yilga qadar yakuniy omborni ishga tushirishni rejalashtirmoqda, amko faollar bu maqsadga shubha bilan qarashmoqda.
Source: www.dw.com