Janubiy Afrikaning Graaff-Reinet shaharchasida mustamlakachilik davridan qolgan nomni o‘zgartirish bo‘yicha jiddiy bahs-munozaralar boshlandi. Hukumat shaharni 1786-yilda tashkil etilganida Gollandiyaning Keyp koloniyasi gubernatori Kornelis Yakob van de Graaff va uning rafiqasi Xester Korneliya Reynet sharafiga qo‘yilgan nomni o‘rniga, aparteidga qarshi kurashchi Robert Sobukve nomiga o‘zgartirishni tasdiqladi. Bu qaror shaharda irqiy keskinliklarni kuchaytirdi.
Nom o‘zgartirishga qarshi va unga qo‘llab-quvvatlovchi guruhlar o‘rtasida petitiyalar imzolandi, qarama-qarshilik namoyishlari o‘tkazildi. Madaniyat vaziri Gayton Makkenziga rasmiy shikoyat xati yuborildi. Bir tomonda, Graaff-Reinet nomiga chuqur hissiy bog‘langan aholi, ikkinchi tomonda esa nom o‘zgartirishni mustamlakachilik va aparteid o‘tmishidan uzilish zarurati deb biluvchilar turibdi.
2023-yil dekabr oyida o‘tkazilgan so‘rovnomaga ko‘ra, shahar aholisining 83,6 foizi, jumladan, “rangli” deb ataladigan guruhning 92,9 foizi, oq tanlilarning 98,5 foizi va qora tanlilarning 55 foizi nom o‘zgartirishga qarshi. Qora tanlilarning atigi uchdan bir qismi o‘zgartirishni qo‘llab-quvvatlaydi. Stellenbosch universiteti professori Renni Donaldsonning ta‘kidlashicha, ko‘pchilik aholi nom o‘zgarishi ularning “Graaff-Reinetlik” identifikatsiyasini yo‘q qilishidan qo‘rqmoqda.
Nom o‘zgartirishga qarshi kurashayotgan Laughton Xoffman bu qaror turizmga zarar yetkazishidan xavotir bildirdi. Uning aytishicha, Graaff-Reinet nomi o‘tmishdagi qayg‘ulardan qolgan bo‘lsa-da, hozir shahar iqtisodiyoti va aholisi uchun foyda keltirmoqda. Xoffman, shuningdek, aparteid tugaganidan keyin qora tanlilar hukmronlik qiladigan ANC hukumatlari tomonidan “marginalizatsiya qilinganini” ta‘kidladi.
Advokat Derek Layt nom o‘zgartirish bo‘yicha ommaviy maslahat jarayoni qonuniy tartibga rioya qilmaganligini, bu “soxta jarayon” ekanligini ta‘kidlab, vazirdan qarorni bekor qilishni talab qildi. U shaharda nom o‘zgartirish tufayli yuzaga kelgan keskinliklardan afsusda ekanligini bildirdi. Biroq, Robert Sobukve yo‘nalish qo‘mitasi a‘zolari Athe Singeni va uning onasi Nomandla shaharda doimo nozik irqiy muammolar mavjud bo‘lganini, qora tanlilar tarixining o‘chirilganini va erkinlik uchun kurashgan liderlarni hurmat qilish vaqti kelganini ta‘kidladilar.
2000-yildan 2024-yilgacha Janubiy Afrikada rasmiy ma‘lumotlarga ko‘ra 1500 dan ortiq geografik nomlar, jumladan, 400 dan ortiq pochta bo‘limlari, 144 daryo va 7 aeroport nomlari o‘zgartirildi. Port-Elizabet shahri 2021-yilda Gkveberxa deb nomlandi. Madaniyat vazirligi nom o‘zgartirishlarini mustamlakachilik va aparteid davri merosini tuzatish va qayta tiklovchi adolatni amalga oshirish maqsadida amalga oshirilayotganini bildirdi.
Robert Sobukvening nabirasi Mangaliso Tsepo Sobukve siyosatchilar tomonidan nom o‘zgartirishlarning o‘z manfaatlari uchun qo‘llanilayotganini, ANCning bobosi merosini yashirgan holda uning sharafini himoya qilayotgani qiziqarli ekanligini aytdi. U nom o‘zgartirishga qarshilik kutilganini, lekin bobosi sharafiga hurmat ko‘rsatilganidan xursand ekanligini qo‘shdi.
Source: www.theguardian.com