Indoneziya moliya vaziri Purbaya Yudhi Sadewaning o'tgan haftada Malakka bo'g'ozidan o'tuvchi kemalar uchun to'lov joriy etish taklifi sug'urtachilar va Osiyo importchilarida xavotir uyg'otdi. Garchi Indoneziya tezda bu taklifdan qaytgan bo'lsa-da, tahlilchilarning fikricha, bu bir vaqtlar qoidalarga asoslangan dengiz navigatsiyasi tobora xavfli, qimmat va siyosiylashgan biznesga aylanayotganini ko'rsatadi.
Atlantika Kengashining Scowcroft strategiya va xavfsizlik markazi katta ilmiy xodimi Elizabet Brawning ta'kidlashicha, okeanlar so'nggi o'n yilliklardagi eng notinch va xavfli davrni boshdan kechirmoqda. Ikkinchi jahon urushidan keyin davlatlar dengiz xavfsizligini ta'minlash uchun shartnomalar imzolagan bo'lsa, hozir AQSh, Eron, Rossiya va Xitoy kabi asosiy o'yinchilarning harakatlari ushbu qoidalarni buzish xavfini tug'dirmoqda.
Hormuz bo'g'ozida Eron mart oyidan boshlab kemalar o'tishini cheklagan, AQSh esa aprelda Eron kemalariga dengiz blokadasi o'rnatgan. O'zaro harakatlar global energiya inqirozini kuchaytirib, gaz va neft narxlarini ko'p yillik eng yuqori darajalarga olib chiqdi. S&P Global Market Intelligence vakili Jek Kennedining so'zlariga ko'ra, hatto to'liq to'xtatilmasa ham, ruxsat berish va bosim katta xarajatlar va noaniqlik keltirishi mumkin.
AQSh va bir qancha Janubiy Amerika va Karib dengizi davlatlari Xitoyni Panama bayrog'idagi kemalarni ushlab turishda aybladi. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Lin Jian AQShni ikkiyuzlamachilikda ayblab, Panama kanali atrofidagi vaziyatga ishora qildi. Bu mojaro Panama Oliy sudining Gonkong bilan bog'liq kompaniyaning portlardagi konsessiyasini bekor qilganidan uch oy o'tib yuz berdi.
Qora dengizda Rossiyaning Ukraina eksportiga cheklovlari global oziq-ovqat ta'minotiga zarba bergan bo'lsa, Janubiy Xitoy dengizida Xitoy tijorat kemalarini ta'qib qilishda ayblanmoqda. Husiylarning Qizil dengizdagi hujumlari esa yuk tashish kompaniyalarini Umid burni orqali yo'nalishni o'zgartirishga majbur qildi. Ekspertlarning fikricha, bu o'zgarishlar dengiz navigatsiyasida kuch va siyosiy hisob-kitoblar universal normalardan ustun kelayotganini ko'rsatadi.
Source: www.aljazeera.com